I te wā i whai mana ai te Ture Kirimana Hanga 2002 (te Ture ) i te 1 o Paenga-whāwhā 2003, i tino whakahoutia te ture e pā ana ki ngā kirimana hanga, ā, i whai kia tino hurihia te huarahi e puta ai te rere o te moni i roto i te umanga mā te whakahaere i te utu auau me te wā tika i waenga i ngā rōpū ki tētahi kirimana hanga, me te aukati i ngā whakaritenga utu herenga i roto i ngā kirimana hanga.
Ina koa, i whakakorehia e te Ture ngā whakaritenga utu herenga pēnei i ngā rarangi 'utu-ina utua' me 'utu-mēnā-kua utua' i roto i te kirimana hangahanga, ā, i whakatūria he tikanga hou mō te utu me te whakautu ki ngā utu ahunga whakamua, kia kore ai e whai mana ngā kirimana moni kotahi kāore i te whai mana ki ngā utu ahunga whakamua.
I mua, ka taea e ngā kaiwhakatū te whakaroa i te utu ki ngā kaiwhakatū kia utua rā anō te kaiwhakatū, te whakakore rānei i te utu katoa mēnā kāore te kaiwhakatū e utua. Ki te kore te kirimana e whakarite mārama mō te tika ki te whakatere i ngā utu, ka kiia te kirimana he 'katoa', ā, me oti katoa ngā mahi kirimana i mua i te whiwhinga utu.
I raro i te Ture, ka taea e ngā rōpū ki ngā kirimana hanga te whakaae ki ngā tikanga me ngā herenga e pā ana ki te maha o ngā utu, te wā i waenganui i aua utu, te nui o ia o aua utu, me ngā rā e tika ai ia o aua utu.
I whakatūria e te Ture he mana ture ki te whakaneke i ngā utu mō ngā kirimana hanga arumoni engari kāore mō ngā kirimana hanga whare noho. Mēnā kāore i whakaaetia e ngā rōpū o tētahi kirimana hanga arumoni tētahi tikanga hei whakatau i te maha o ngā utu whakaneke, te wā i waenganui i aua utu, te nui o ia o aua utu me/ranei te rā e tika ai ia o aua utu, i whakaratohia e te Ture tētahi tikanga taunoa hei tatau i te nui o tētahi kereme whakaneke me te rā tika mō te utu.
Heoi, i raro i te Ture Whakatikatika Kirimana Hanga 2015, ko te mana ture ki te whakaneke i ngā utu me ngā whakaritenga utu taunoa i roto i ngā wāhanga 16-18 o te Ture mō te tatau i te nui o te kereme whakaneke me te rā tika mō te utu ka pā ki ngā kirimana hanga katoa i whakaurua, i whakahoutia rānei i te 1 o Hakihea 2015, i muri mai rānei, tae atu ki ngā kirimana hanga arumoni me ngā kirimana hanga whare noho.
Ko te rā taunoa mō te utu whakamua, mō tētahi atu momo utu rānei i raro i tētahi kirimana hanga mō ngā mahi hanga i mahia i raro i taua kirimana, he 20 ngā rā mahi i muri i te tukunga o te kereme utu ki te kaiutu.
I raro i te wāhanga 14 o te Ture, ka taea e ngā rōpū ki ngā kirimana hanga te whakaae ki ngā tikanga me ngā herenga e pā ana ki te maha o ngā utu, te wā i waenganui i aua utu, te nui o ia o aua utu me ngā rā e tika ai ia o aua utu. Ka taea hoki e ngā rōpū te whakaae mārama ki tētahi utunga kotahi ina oti.
Ki te kore ngā rōpū e whakaae ki tētahi tikanga hei whakatau i tētahi o aua take, ka whakatūria e te Ture Whakatikatika Kirimana Hanga 2015 tētahi mana ture ki te whakatere i ngā utu me tētahi tikanga hei whakatau i te maha o ngā utu i raro i te kirimana, te wā i waenganui i aua utu, te nui o ia o aua utu me te rā e tika ai ia o aua utu mō tētahi kirimana hanga i uru atu i muri i te 1 o Hakihea 2015.
Kei roto i ngā wāhanga 16-18 o te Ture ngā whakaritenga taunoa, ā, kei roto i ēnei:
e tika ana te rōpū kua whakaae ki te mahi i ngā mahi hanga i raro i te kirimana hanga ki te kereme mō ngā mahi i mahia i ia marama;
Me tatau te moni e tonoa ana me te whai whakaaro ki te wā e tika ana, te uara o te mahi i mahia i roto i taua wā, te utu o te kirimana, ngā reiti, ngā utu rānei kua whakatakotoria i roto i te kirimana, te uara whaitake rānei o te mahi, te utu mō ngā whakarerekētanga me te utu mō te whakatika i ngā mahi hapa, me ngā whakaritenga e pā ana ki ngā pupuri moni, ngā utu mō ngā kino kua whakakorea rānei; ā,
Ko te rā utu taunoa he 20 ngā rā mahi i muri i te tukunga o te kereme utu.
Ko te nuinga o ngā momo kirimana paerewa pērā i te NZS3910:2013, BuildRight® BCC:2016 me ngā Kirimana Kaihanga Matua Rehitatia he tikanga hei whakatau i te wā me te ine i ngā utu. I aua wā, ka whakakorea e ngā tikanga mārama o te kirimana ngā whakaritenga taunoa o te Ture mō ngā utu.
Ko ngā Kereme Utu he tono ōkawa mō ngā utu i tukuna i raro i te Ture, tae atu ki ngā kereme ahunga whakamua me ngā kereme whakamutunga.
I raro i te wāhanga 20 o te Ture, ka whai mana te kaiwhiwhi utu (te rōpū ki tētahi kirimana hanga e tika ana kia utua whakamua) ki te tuku kereme utu ki te kaiutu (te rōpū ki tētahi kirimana hanga e tika ana mō taua utu) mō ngā utu, tae atu ki tētahi utunga kotahi, utunga whakamutunga rānei i raro i te kirimana. Hei whai hua mai i ngā tika utunga taunoa i raro i te Ture, me tuku tuatahi e te kaiwhiwhi utu tētahi kereme utu tika ki te kaiutu. Me tutuki i tētahi kereme utu tika ngā whakaritenga e whai ake nei:
kia tuhituhia;
kei roto ngā taipitopito e ranea ana hei tautuhi i te kirimana hanga e pā ana te utu;
te tautuhi i te mahi hanga me te wā e pā ana ki te utu;
me whakaatu te moni i tonoa me te rā tika mō te utu;
tohu i te huarahi i tatau ai te kaiwhiwhi i te moni i keremehia;
Mā te tukunga o tētahi kereme utu tika ka whakatinanahia ngā whakaritenga o te Ture e whakarato ana i te mana ture mō te kaiwhiwhi ki te whakamana i te utunga o te moni katoa i keremehia mēnā kāore te kaiutu e whakautu mai i roto i te wā whakahau me tētahi maramataka utu tika, e utu rānei i te moni katoa i keremehia i mua i te rā tika mō te utu.
Mena ka whiwhi koe i tētahi kereme utu i raro i te Ture, ā, kāore koe e whakaae ki te huarahi i tatau ai te kaiwhiwhi i te kereme utu, me whakautu koe mā te whakarato i tētahi rārangi utu. Me tuhi te rārangi utu, me tautuhi i te kereme utu e pā ana, ā, me kī he moni kua whakaritea, arā, te moni e whakaarohia ana e te kaiutu ki te utu ki te kaiwhiwhi hei whakautu ki te kereme utu.
Ko te kaupapa o te maramataka utu he whakamōhio i te kaiwhiwhi mō te moni e whakaarohia ana e te kaiutu ki te utu i te rā tika mō te utu, me ngā take a te kaiutu mō ngā rerekētanga i waenga i te moni kua whakaritea me te moni i keremehia, kia taea ai e te kaiwhiwhi te whakatau whai whakaaro mō te whai i te moni kāore i whakaaetia i roto i te whakataunga.
E ai ki te wāhanga 21 o te Ture, me whai i tētahi kaupapa utu tika ēnei:
kia tuhituhia;
tautuhia te kereme utu e pā ana ki tēnā; ā,
kīia he moni kua whakaritea
Mena he rerekē te moni kua whakaritea i te moni kua keremehia, me whakaatu hoki e te rarangi utu:
te huarahi i tatau ai te kaiutu i te moni kua whakaritea;
ngā take mō tētahi rerekētanga i waenga i te moni kua whakaritea me te moni kua keremehia; ā,
mēnā ko te rerekētanga nā te mea kei te pupuri te kaiutu i te utu i runga i tētahi take, ko ngā take a te kaiutu mō te pupuri i te utu.
Ko te whāinga matua o te Ture he whakatenatena me te whakatairanga i te rere o te moni whiwhi i roto i te umanga.
Ki te kaiutu, ko te tikanga utu i whakatūria i raro i te Ture he 'mate ohorere'. Mēnā kāore te kaiutu e whai i te tukanga tika i roto i te wā kua whakaritea, ka whai kawenga te kaiutu ki te utu i te moni katoa i tonoa i taua wā, ahakoa te tika o te kereme.
Ki te kore te kaiutu e whakarato i tētahi wātaka utu whai hua, arā, tētahi e tutuki ana i ngā whakaritenga o te wāhanga 21 o te Ture, i roto i te wā e hiahiatia ana e te kirimana hanga e tika ana, ki te kore rānei e whakaratohia te take e te kirimana, i roto i ngā rā mahi 20 i muri i te tukunga o te kereme utu ki te kaiutu, ka whai kawenga te kaiutu ki te utu i te moni katoa i keremetia i te rā tika mō te utu e pā ana ki te kereme i raro i te wāhanga 22 o te Ture.
Hei whakarite i tētahi kaupapa utu whai hua hei ārai i ngā pānga kino o te wāhanga 22 o te Ture, me kī mārama te kaiutu i te moni e whakaarohia ana e te kaiutu ki te utu ki te kaiwhiwhi hei whakautu i tētahi kereme utu me ngā āhuatanga katoa o te rerekētanga, o te tautohe rānei kia taea ai e te kaiwhiwhi te aromatawai tika i ana kōwhiringa ā muri ake nei.
Ki te kore e utua i roto i te wā e hiahiatia ana, ka huri te moni i tonoa (te moni kua whakaritea kāore anō kia utua) hei nama e tika ana kia utua i te rā tika.
mō te utu ka taea e te kaiwhiwhi te whakawakia tonutia me ngā utu tuturu me ngā utu whaitake a te kaiwhiwhi mō te whakahoki mai.
I ēnei āhuatanga, kāore te kaiutu e tika kia whiwhi i tētahi tangohanga mā te tautohe, te whakatau utu, te whakaiti rānei i te moni i keremehia.
Mō ngā kirimana arumoni i uru atu i mua i te 1 o Hakihea 2015, mēnā ka tukuna e te kaiwhiwhi he kereme utu ki te kaiutu, ā,:
kāore anō kia utua katoatia te moni i tonoa i te rā tika mō te utu, ā, kāore anō kia whakaritea he wā utu e te kaiutu;
ka whakaratohia e te kaiutu he rārangi utu hei whakautu i te kereme utu, ā, kāore te kaiutu i utu i te katoa o te moni kua whakaritea i mua i te rā tika mō te utu;
E whai mana ana te kaiwhiwhi utu ki te tuku pānui ki te kaiutu mō te hiahia o te kaiwhiwhi utu ki te whakamutu i te mahi, ā, ki te whakamutu i te mahi i muri i ngā rā mahi e rima mai i te rā o taua pānui mēnā, i runga i te āhua, kāore te moni i tonoa, te moni kua whakaritea rānei i utua katoatia.
Ka āhei te kaiwhiwhi utu i raro i tētahi kirimana hanga whare noho i whakaritea i mua i te 1 o Hakihea 2015 ki te whakamutu i te mahi mō te kore utu mēnā ka āta whakaratohia taua tika e te kirimana, ā, i muri i te whakatutukitanga i ngā tikanga pānui kua whakaritea i raro i te kirimana.
Mō tētahi kirimana hanga i whakaurua, i whakahoutia rānei i muri i te 1 o Hakihea 2015, mēnā ka tukuna e te kaiwhiwhi he kereme utu ki tētahi kaiutu, ā,:
kāore anō kia utua katoatia te moni i tonoa i te rā tika mō te utu, ā, kāore anō kia whakaritea he wā utu e te kaiutu;
ka whakaratohia e te kaiutu he rārangi utu hei whakautu i te kereme utu, ā, kāore te kaiutu i utu i te katoa o te moni kua whakaritea i mua i te rā tika mō te utu;
E whai mana ana te kaiwhiwhi utu ki te tuku pānui ki te kaiutu mō te hiahia o te kaiwhiwhi utu ki te whakamutu i te mahi, ā, ki te whakamutu i te mahi i muri i ngā rā mahi e rima mai i te rā o taua pānui mēnā, i runga i te āhua, kāore te moni i tonoa, te moni kua whakaritea rānei i utua katoatia.