Ngā Tautohe Hangarau
Ko te mahi hangarau he "mahi hanga" i raro i te Ture Kirimana Hanga 2002. I whakawhanuitia te Ture e te wāhanga 6 o te Ture Whakatikatika Kirimana Hanga 2015 kia uru atu ai ngā mahi hoahoa me te mahi hangarau me te mahi ruri rahinga e pā ana ki ngā kirimana katoa i uru atu ai, i whakahoutia rānei i muri i te 1 o Hepetema 2016. Ka pā te Ture ki ngā tautohe e pā ana ki ngā ratonga hangarau mō tētahi kaupapa hanga.
I tēnei whārangi
Te ara ake o ngā tautohe
Kua whai hua ngā kaitohutohu hangarau, hoahoa me te rūri rahinga i ngā parenga utu i raro i te Ture, tae atu ki te tika ki te whakamutu i te mahi mō te kore utu. Ka taea hoki e rātou te whakamahi i ngā tikanga whakatau i raro i te Ture hei whakatau i ngā tautohe utu, engari ka pāngia hoki rātou e ngā kereme mō te takahi i te kirimana me te takahi i ngā whakaritenga o te tupato me te pūkenga e pā ana ki tā rātou mahi. Ka pāngia ēnei huringa e ngā kaupapa here inihua utu ngaio me ngā tikanga kereme nama, inā koa i roto i te horopaki o te wā poto mō te whakatau i raro i te Ture.
Ngā Pātai Auau
Kimihia ngā māramatanga tere me ngā kōrero āwhina mō ngā kaupapa maha e pā ana ki ngā tautohe hangarau
He aha ngā momo tautohe hangarau e whakatauhia ana e tātou i ia wā?
Ahakoa he torutoru noa iho ngā take e pā ana ki ngā ratonga ngaio kua whakatauhia, e rua ngā momo tautohe e whakahaerehia ana e mātou:
- ngā tautohe hangarau (i roto i te tikanga ture) – arā, ngā tautohe e puta ake ana i te kore e tutuki i ngā whakaritenga hangarau mō te tuku me te whakautu ki ngā kereme utu i raro i te Ture Kirimana Hanga 2002 (te Ture); me
- ngā tautohe e ahu mai ana i ngā hiranga – arā, ngā tautohe mō ngā hiranga o ngā tautohe a ngā rōpū e pā ana ki te kirimana hanga e whakahaere ana i tō rātou whanaungatanga, i roto rānei i te take o tētahi kirimana me tētahi kainoho whare, ngā whakamana ture e whakaurua ana ki roto i ia kirimana hanga whare noho i raro i te wāhanga 362I o te Ture Hanga ahakoa he kirimana hanga tuhituhi. Ko ngā tautohe paipa e ahu mai ana i ngā hiranga ko ngā tautohe e pā ana ki:
- te kore utu mō ngā ratonga;
- te whakamaoritanga o te kirimana – ko ngā mea i whakaaetia e ngā rōpū;
- te whānuitanga o te mahi;
- mahi kāore i oti, mahi hapa rānei;
- te wā e oti ai;
- utu – te uara o te mahi i mahia i te korenga o tētahi whakaaetanga mārama mō te utu;
- ngā whakatau tata me te utu tuturu;
- ngā rerekētanga – mēnā he rerekētanga tūturu tētahi mahi ki te whānuitanga o te mahi kua whakaaetia me te uara o taua mahi rerekē;
- te whakakorenga/te whakakorenga o te kirimana mō ngā mahi miihini; ā,
- ngā kereme mō ngā utu mō te takahi i te kirimana.
He aha ngā momo tautohetohe ka puta ake i roto i ngā whakataunga?
Te nama taunoa
Kei roto i te Ture Kirimana Hanga 2002 tētahi tikanga e taea ai e te kaiwhiwhi utu (te kaiwhakatū e tono utu ana) te tuku i tana nama nama hei kereme utu e hiahia ana kia whakautu te kaiwhakatū (te tangata, te kamupene rānei nāna i utu te kaiwhakatū ki te whakarato ratonga) mā te utu katoa, mā te whakarite rānei i tētahi wātaka utu e tutuki ai ngā whakaritenga o te Ture.
Mena ka kore te kaiutu e utu, e tuku rānei i tētahi wātaka utu tika, ka whai mana te kaiwhiwhi ki te tīmata i tētahi kereme whakatau mō te utu katoa i runga i te take o te nama kore utu. Mena ka taea e te kaiwhiwhi te whakaū kua tukuna e ia he kereme utu tika, ā, kāore anō kia tukuna he wātaka utu tika hei whakautu, me whakatau e te kaiwhakawa te take hei painga mō te kaiwhiwhi, ā, me utu i roto i ngā rā mahi e rua i muri i te whiwhinga o te whakataunga a te kaiwhakawa.
Ka taea anake e te kaiwhiwhi te whakatakoto kereme nama taunoa, ehara i te kaiutu.
Kereme mō ngā Painga
Ka taea te whakatakoto kereme mō ngā take whaitake hei huarahi kē atu ki te kereme taunoa, hei kereme takitahi rānei.
Mena he kaiwhakautu koe ki tētahi kereme nama taunoa, ka hiahia pea koe ki te whakaaro ki te tīmata i tāu ake whakatau i runga i ngā take.
Ko ngā tautohe mō ngā take he kereme whakatau e whai whakaaro ana ki ngā tika me ngā herenga o ngā rōpū e pā ana ki te kirimana hanga e whakahaere ana i tō rātou whanaungatanga, i roto rānei i te take o te kirimana me te kainoho whare, ko ngā whakamana ture e whakaurua ana ki roto i ia kirimana hanga whare noho i raro i te wāhanga 362I o te Ture Hanga ahakoa he kirimana hanga tuhituhi. Ko ngā tautohe e pā ana ki ngā take e pā ana ki:
- te kore utu mō te mahi i mahia;
- te whakamaoritanga o te kirimana – ko ngā mea i whakaaetia e ngā rōpū;
- te whānuitanga o te mahi;
- te kounga o te mahi;
- te kounga o ngā rauemi;
- te wā e oti ai;
- utu – te uara o te mahi i mahia i te korenga o tētahi whakaaetanga mārama mō te utu;
- ngā whakatau tata me te utu tuturu;
- ngā rerekētanga – mēnā he rerekētanga tūturu tētahi mahi ki te whānuitanga o te mahi kua whakaaetia me te uara o taua mahi rerekē;
- mahi hapa;
- te whānuitanga me te utu o te mahi whakatikatika;
- te whakakore/te whakakorenga o te kirimana; ā,
- ngā utu mō te takahi i te kirimana.
Whakapā mai
Whakakīia te puka hei whakapā atu ki tā mātou tīma kia kite ai me pēhea mātou e āwhina ai, e whakapā mai rānei ki a mātou mō tētahi o ēnei e whai ake nei:
Waea: +64 9 486 7143
Waea Koreutu: 0508 WHARE
Waea Koreutu: 0508 284 534
Ngā Hāora Tari: Mane ki te Paraire 8:30 i te ata ki te 5:00 i te ahiahi (haunga ngā hararei tūmatanui)