Ngā Tautohe mō te Whakatakotoranga Whenua
Tērā pea ka puta ake ngā tautohe mō te whakapaipai whenua i ngā tuhinga kirimana ngoikore, i ngā mahi me ngā rauemi rānei he hapa. Ka pā te tukanga whakatau i raro i te Construction Contracts Act 2002 ki ngā tautohe mō te whakapaipai whenua.
I tēnei whārangi
Te ara ake o ngā tautohe
He maha ngā wā kāore i roto i ngā mahere ngā taipitopito, ā, he whānui ngā whakaritenga, kāore i te motuhake ki te kaupapa. He maha ngā wā ka mahue ngā mahi (āta whakaarohia, ā-tūpono rānei) i roto i ngā whakatau utu, engari kāore e tino whakahuatia ana i roto i te mata, ā, ka taea te whakaatu hei 'whakatau tata', hei PC Sum (Prime Cost Sum) hei Provisional Sum rānei, hei PC Sum rānei, he whakatau tata rānei kei roto i te whakatau utu mō ngā taonga ka tukuna hei PC Sums kāore i te tika mō ngā mahi e tika ana kia mahia/tukuna.
He maha ngā rangatira me ngā kaimahi matua ka tono kia whakarerekētia te whānuitanga o te mahi me ngā whakaritenga i te haere tonu o te mahi, ā, kāore he utu e whakaaetia i mua.
I tētahi atu taha, he āhuatanga motuhake ngā hapa me ngā hapa o ngā mahi hanga whare katoa, ā, kāore i ētahi o ngā kaimahi whakapaipai whenua ngā pūkenga e tika ana, ā, kāore rānei i a rātou ngā tukanga whakapūmau kounga e tika ana hei whakarite kia tutuki i a rātou te whānuitanga o te mahi kua whakaaetia/kua tohua ki te paerewa kua tohua, me/ranei kia oti ā rātou mahi i mua i te rā tika mō te otinga.
Ngā Pātai Auau
Kimihia ngā māramatanga tere me ngā kōrero āwhina mō ngā kaupapa maha e pā ana ki ngā tautohe whenua
He aha ngā momo tautohe mō te whakapaipai whenua e whakatauhia ana e tātou i ia wā, i ia wā?
I roto i ēnei āhuatanga, ehara i te mea miharo ka puta ake ngā tautohe mō te whakapaipai whenua i ētahi wā. E rua ngā momo tautohe e whakahaerehia ana e mātou:
- ngā tautohe hangarau (i roto i te tikanga ture) – arā, ngā tautohe e puta ake ana i te kore e tutuki i ngā whakaritenga hangarau mō te tuku me te whakautu ki ngā kereme utu i raro i te Ture Kirimana Hanga 2002 (te Ture); me
- ngā tautohe e ahu mai ana i ngā hiranga – arā, ngā tautohe mō ngā hiranga o ngā tautohe a ngā rōpū e pā ana ki te kirimana hanga e whakahaere ana i tō rātou whanaungatanga, i roto rānei i te take o tētahi kirimana me tētahi kainoho whare, ngā whakamana ture e whakaurua ana ki roto i ia kirimana hanga whare noho i raro i te wāhanga 362I o te Ture Hanga ahakoa he kirimana hanga tuhituhi. Ko ngā tautohe paipa e ahu mai ana i ngā hiranga ko ngā tautohe e pā ana ki:
- te kore utu mō te mahi i mahia;
- te whakamaoritanga o te kirimana – ko ngā mea i whakaaetia e ngā rōpū;
- te whānuitanga o te mahi;
- te kounga o te mahi;
- te kounga o ngā rauemi;
- te wā e oti ai;
- utu – te uara o te mahi i mahia i te korenga o tētahi whakaaetanga mārama mō te utu;
- ngā whakatau tata me te utu tuturu;
- ngā rerekētanga – mēnā he rerekētanga tūturu tētahi mahi ki te whānuitanga o te mahi kua whakaaetia me te uara o taua mahi rerekē;
- mahi hapa;
- te whānuitanga me te utu o te mahi whakatikatika;
- te whakakore/te whakakorenga o te kirimana; ā,
- ngā utu mō te takahi i te kirimana.
He aha ngā momo tautohetohe ka puta ake i roto i ngā whakataunga?
Te nama taunoa
Kei roto i te Ture Kirimana Hanga 2002 tētahi tikanga e taea ai e te kaiwhiwhi utu (te kaiwhakatū e tono utu ana) te tuku i tana nama nama hei kereme utu e hiahia ana kia whakautu te kaiwhakatū (te tangata, te kamupene rānei nāna i utu te kaiwhakatū ki te whakarato ratonga) mā te utu katoa, mā te whakarite rānei i tētahi wātaka utu e tutuki ai ngā whakaritenga o te Ture.
Mena ka kore te kaiutu e utu, e tuku rānei i tētahi wātaka utu tika, ka whai mana te kaiwhiwhi ki te tīmata i tētahi kereme whakatau mō te utu katoa i runga i te take o te nama kore utu. Mena ka taea e te kaiwhiwhi te whakaū kua tukuna e ia he kereme utu tika, ā, kāore anō kia tukuna he wātaka utu tika hei whakautu, me whakatau e te kaiwhakawa te take hei painga mō te kaiwhiwhi, ā, me utu i roto i ngā rā mahi e rua i muri i te whiwhinga o te whakataunga a te kaiwhakawa.
Ka taea anake e te kaiwhiwhi te whakatakoto kereme nama taunoa, ehara i te kaiutu.
Kereme mō ngā Painga
Ka taea te whakatakoto kereme mō ngā take whaitake hei huarahi kē atu ki te kereme taunoa, hei kereme takitahi rānei.
Mena he kaiwhakautu koe ki tētahi kereme nama taunoa, ka hiahia pea koe ki te whakaaro ki te tīmata i tāu ake whakatau i runga i ngā take.
Ko ngā tautohe mō ngā take he kereme whakatau e whai whakaaro ana ki ngā tika me ngā herenga o ngā rōpū e pā ana ki te kirimana hanga e whakahaere ana i tō rātou whanaungatanga, i roto rānei i te take o te kirimana me te kainoho whare, ko ngā whakamana ture e whakaurua ana ki roto i ia kirimana hanga whare noho i raro i te wāhanga 362I o te Ture Hanga ahakoa he kirimana hanga tuhituhi. Ko ngā tautohe e pā ana ki ngā take e pā ana ki:
- te kore utu mō te mahi i mahia;
- te whakamaoritanga o te kirimana – ko ngā mea i whakaaetia e ngā rōpū;
- te whānuitanga o te mahi;
- te kounga o te mahi;
- te kounga o ngā rauemi;
- te wā e oti ai;
- utu – te uara o te mahi i mahia i te korenga o tētahi whakaaetanga mārama mō te utu;
- ngā whakatau tata me te utu tuturu;
- ngā rerekētanga – mēnā he rerekētanga tūturu tētahi mahi ki te whānuitanga o te mahi kua whakaaetia me te uara o taua mahi rerekē;
- mahi hapa;
- te whānuitanga me te utu o te mahi whakatikatika;
- te whakakore/te whakakorenga o te kirimana; ā,
- ngā utu mō te takahi i te kirimana.
Whakapā mai
Whakakīia te puka hei whakapā atu ki tā mātou tīma kia kite ai me pēhea mātou e āwhina ai, e whakapā mai rānei ki a mātou mō tētahi o ēnei e whai ake nei:
Waea: +64 9 486 7143
Waea Koreutu: 0508 WHARE
Waea Koreutu: 0508 284 534
Ngā Hāora Tari: Mane ki te Paraire 8:30 i te ata ki te 5:00 i te ahiahi (haunga ngā hararei tūmatanui)