Ngā take ki te RMA
I te tau 2019, i whakatūria e te Kāwanatanga tētahi rōpū tohunga hei arotake i te RMA me te kōrero mō ngā take me ngā kōwhiringa mō te whakahounga. Koinei te arotake nui rawa atu, whānui rawa atu, me te whānui rawa atu mai i te whakaurunga o te ture. I kitea i roto i te arotake a te rōpū, i whakaputaina i te tau 2020, ngā wero nui.
I kitea i roto i te arotake kua pakaru te pūnaha, ā, kāore te RMA e tutuki i tana i whakatū ai. I kitea kāore te pūnaha e tiaki tika ana i te taiao, e āhei rānei i te whanaketanga i ngā wāhi e hiahiatia ana. He roa rawa, he utu nui rawa hoki ngā tukanga, ā, kāore e aro ki ngā wero hou, pērā i ngā pānga o te huringa āhuarangi.
I kitea he uaua ngā tukanga i aukati i te whanaketanga o ngā whare me ngā hanganga nui. Nā te korenga o tētahi huarahi āta whakaarohia, rautaki hoki ki te tohatoha rauemi, kua hua ake te tohatoha koretake me te kore taurite o ngā rauemi. Kāore hoki te RMA e whakamana i ngā painga o ngā hapū, iwi me te Māori.
I tūtohutia e te arotake a ngā tohunga kia whakakorea te RMA, kia whakakapia hoki ki ngā ture e pai ake ai te aro ki ngā hiahia o nāianei me ngā hiahia ā muri ake nei.
Ngā ture hou
Kua whakautu te Kāwanatanga ki te arotakenga mā te oati ki te whakarato i tētahi pūnaha whakahaere rauemi hou e aro ana ki te tiaki pai ake i te taiao me te whakaiti i ngā mahi uaua, te whakaiti i ngā utu me te whakapoto i ngā wā whakaae mō ngā whare hou me ngā whanaketanga hanganga matua.
E toru ngā pire hou kua whakaritea hei whakakapi i te RMA:
- Ko te Pire Taiao me te Taiao Hanga te whakakapinga matua mō te RMA. Ko tōna whāinga he tiaki me te whakaora i te taiao, me te whakahohe i te whanaketanga i roto i ngā rohe taiao mā te Anga Whakamahere ā-Motu, ngā Mahere Taiao me te Taiao Hanga, me ngā whakaaetanga rauemi.
- Mā te Pire Whakamahere Ā-Wāhi e whakarato ngā mahere mō te wā roa mā roto i ngā Rautaki Ā-Wāhi ā-Rohe hei ārahi i ngā take rautaki mō te wā roa mō te whakamahere ā-wāhi whakauru.
- Ka hipokina e te Pire Whakarerekētanga Āhuarangi ngā take pēnei i te whakahaeretanga o te hokinga mai i ngā takutai moana, me wai hoki ka utu mō tēnei.
Ko te whāinga o te pūnaha ture hou he whakauru i tētahi Anga Whakamahere ā-Motu hou – hei whakakapi i ngā Tauākī Kaupapahere ā-Motu neke atu i te 20.
E 15 ngā Mahere Taiao me ngā Mahere Taiao Hanga me ngā Mahere Rautaki Ā-Rohe e 15, ā, e 15 ngā mahere Rautaki Ā-Rohe hei whakakapi i ngā mahere ā-rohe me ā-rohe neke atu i te 100 e hiahiatia ana e te pūnaha o nāianei.
E tūmanakohia ana kia whakatūria e te Kāwanatanga ētahi Komiti Whakamahere ā-Rohe e 15. E ono pea ngā mema o ngā komiti, tae atu ki ngā mema mai i ngā kaunihera, te kāwanatanga matua, me te rua pea i whakatūria e ngā Māori o te rohe. Me whakarite e ia komiti he Rautaki Ā-Rohe mō te Wāhi, e whakatakoto ana i ngā tumanakohanga whanaketanga.
Ka whakatakotohia e ngā Mahere Taiao me te Taiao Hanga he ture whakamahinga whenua me te tohatoha rauemi mō ia rohe. E matapaetia ana ka whakaaetia e ēnei mahere he nui ake ngā mahi i ngā ture o nāianei, ā, ka whakaitihia te hiahia mō ētahi whakaaetanga. Ka whai wāhi te marea ki te kōrero ki ngā Mahere Taiao me te Taiao Hanga, ka arotakehia e tētahi rōpū motuhake, ā, me whai wāhi atu ki te mana whenua.
I raro i te pūnaha whakahaere rauemi hou, e tumanakohia ana kia whakatakoto ngā Kaunihera puta noa i te motu i ā rātou ake wawata me ngā moemoeā mō te wā roa, ā, me whakatinana e ngā kaiwhakatau ngā mātāpono o Te Tiriti o Waitangi.
Āhea ka whai mana ngā ture hou?
Ki te whakamanahia e te Paremata, e matapaetia ana ka whai mana ngā ture hou e toru i tēnei tau, engari me te whakaurunga ā-wā me te wā whakawhiti roa. Tērā pea kāore ētahi o ngā huringa e tino whai mana mō tētahi atu tekau tau, me te noho tonu o ngā tikanga RMA o nāianei i tēnei wā.
Ka kitea e koe ētahi atu kōrero mō ngā tono whakahou me te ahunga whakamua o ngā pire mā te komiti whiriwhiri me te tukanga ture i te paetukutuku a te Manatū Taiao.