Te whakakore i te Ture Whakahaere Rauemi

Ko te Ture Whakahaere Rauemi 1991 ( RMA ) tētahi o ngā ture tino nui o Aotearoa. E whakahaere ana i ngā mea ka taea te hanga, kei hea, āhea, me pēhea hoki. Engari neke atu i te 30 tau mai i tōna whakaurunga, ā, whai muri i ngā whakatikatika maha, kei te tata te wā e whakakorea ai te RMA tautohenga.

Kei te whakakapia tēnei e ngā ture e toru e whai ana kia pai ake te whakamahere, kia pai ake te tiaki taiao, kia whakaiti hoki i te uaua o ngā whakaaetanga rauemi.

Nā te aha rā i puta ai tēnei panonitanga? Me pēhea te mahi a ngā ture hou?
Kaituhi: Adrian Sharma

Ngā take ki te RMA

I te tau 2019, i whakatūria e te Kāwanatanga tētahi rōpū tohunga hei arotake i te RMA me te kōrero mō ngā take me ngā kōwhiringa mō te whakahounga. Koinei te arotake nui rawa atu, whānui rawa atu, me te whānui rawa atu mai i te whakaurunga o te ture. I kitea i roto i te arotake a te rōpū, i whakaputaina i te tau 2020, ngā wero nui.

I kitea i roto i te arotake kua pakaru te pūnaha, ā, kāore te RMA e tutuki i tana i whakatū ai. I kitea kāore te pūnaha e tiaki tika ana i te taiao, e āhei rānei i te whanaketanga i ngā wāhi e hiahiatia ana. He roa rawa, he utu nui rawa hoki ngā tukanga, ā, kāore e aro ki ngā wero hou, pērā i ngā pānga o te huringa āhuarangi.

I kitea he uaua ngā tukanga i aukati i te whanaketanga o ngā whare me ngā hanganga nui. Nā te korenga o tētahi huarahi āta whakaarohia, rautaki hoki ki te tohatoha rauemi, kua hua ake te tohatoha koretake me te kore taurite o ngā rauemi. Kāore hoki te RMA e whakamana i ngā painga o ngā hapū, iwi me te Māori.

I tūtohutia e te arotake a ngā tohunga kia whakakorea te RMA, kia whakakapia hoki ki ngā ture e pai ake ai te aro ki ngā hiahia o nāianei me ngā hiahia ā muri ake nei.

Ngā ture hou

Kua whakautu te Kāwanatanga ki te arotakenga mā te oati ki te whakarato i tētahi pūnaha whakahaere rauemi hou e aro ana ki te tiaki pai ake i te taiao me te whakaiti i ngā mahi uaua, te whakaiti i ngā utu me te whakapoto i ngā wā whakaae mō ngā whare hou me ngā whanaketanga hanganga matua.

E toru ngā pire hou kua whakaritea hei whakakapi i te RMA:

  • Ko te Pire Taiao me te Taiao Hanga te whakakapinga matua mō te RMA. Ko tōna whāinga he tiaki me te whakaora i te taiao, me te whakahohe i te whanaketanga i roto i ngā rohe taiao mā te Anga Whakamahere ā-Motu, ngā Mahere Taiao me te Taiao Hanga, me ngā whakaaetanga rauemi.
  • Mā te Pire Whakamahere Ā-Wāhi e whakarato ngā mahere mō te wā roa mā roto i ngā Rautaki Ā-Wāhi ā-Rohe hei ārahi i ngā take rautaki mō te wā roa mō te whakamahere ā-wāhi whakauru.
  • Ka hipokina e te Pire Whakarerekētanga Āhuarangi ngā take pēnei i te whakahaeretanga o te hokinga mai i ngā takutai moana, me wai hoki ka utu mō tēnei.

Ko te whāinga o te pūnaha ture hou he whakauru i tētahi Anga Whakamahere ā-Motu hou – hei whakakapi i ngā Tauākī Kaupapahere ā-Motu neke atu i te 20.

E 15 ngā Mahere Taiao me ngā Mahere Taiao Hanga me ngā Mahere Rautaki Ā-Rohe e 15, ā, e 15 ngā mahere Rautaki Ā-Rohe hei whakakapi i ngā mahere ā-rohe me ā-rohe neke atu i te 100 e hiahiatia ana e te pūnaha o nāianei.

E tūmanakohia ana kia whakatūria e te Kāwanatanga ētahi Komiti Whakamahere ā-Rohe e 15. E ono pea ngā mema o ngā komiti, tae atu ki ngā mema mai i ngā kaunihera, te kāwanatanga matua, me te rua pea i whakatūria e ngā Māori o te rohe. Me whakarite e ia komiti he Rautaki Ā-Rohe mō te Wāhi, e whakatakoto ana i ngā tumanakohanga whanaketanga.

Ka whakatakotohia e ngā Mahere Taiao me te Taiao Hanga he ture whakamahinga whenua me te tohatoha rauemi mō ia rohe. E matapaetia ana ka whakaaetia e ēnei mahere he nui ake ngā mahi i ngā ture o nāianei, ā, ka whakaitihia te hiahia mō ētahi whakaaetanga. Ka whai wāhi te marea ki te kōrero ki ngā Mahere Taiao me te Taiao Hanga, ka arotakehia e tētahi rōpū motuhake, ā, me whai wāhi atu ki te mana whenua.

I raro i te pūnaha whakahaere rauemi hou, e tumanakohia ana kia whakatakoto ngā Kaunihera puta noa i te motu i ā rātou ake wawata me ngā moemoeā mō te wā roa, ā, me whakatinana e ngā kaiwhakatau ngā mātāpono o Te Tiriti o Waitangi.

Āhea ka whai mana ngā ture hou?

Ki te whakamanahia e te Paremata, e matapaetia ana ka whai mana ngā ture hou e toru i tēnei tau, engari me te whakaurunga ā-wā me te wā whakawhiti roa. Tērā pea kāore ētahi o ngā huringa e tino whai mana mō tētahi atu tekau tau, me te noho tonu o ngā tikanga RMA o nāianei i tēnei wā.

Ka kitea e koe ētahi atu kōrero mō ngā tono whakahou me te ahunga whakamua o ngā pire mā te komiti whiriwhiri me te tukanga ture i te paetukutuku a te Manatū Taiao.

Whakapā mai

Whakakīia te puka hei whakapā atu ki tā mātou tīma kia kite ai me pēhea mātou e āwhina ai, e whakapā mai rānei ki a mātou mō tētahi o ēnei e whai ake nei:

Waea: +64 9 486 7143

Waea Koreutu: 0508 WHARE

Waea Koreutu: 0508 284 534

Ngā Hāora Tari: Mane ki te Paraire 8:30 i te ata ki te 5:00 i te ahiahi (haunga ngā hararei tūmatanui)

Whakapā mai

Ētahi atu rauemi ka pai pea ki a koe

Mena i kitea e koe he whai hua tēnei tuhinga, ā, kei te hiahia koe ki te ako atu, he nui ngā rauemi kē atu kei runga i tā mātou paetukutuku. He whānuitanga ā mātou tuhinga me ngā aratohu mō ngā kaupapa maha, kua hangaia ia tuhinga hei whakarato i te māramatanga hohonu ake ki a koe mō te kaupapa. Ka akiaki mātou i a koe kia tūhuratia ēnei rauemi me te whakahōhonu ake i tō mōhiotanga.

Whānui

Āhea (āhea rānei) ka whakawhānui ake ngā pūtāhui ā-ture i te whānuitanga o ngā mahi?

E whakaū ana te Kōti Pīra o New South Wales ka taea e ngā pūtāhui ture te whakawhānui ake i te whānuitanga o ngā mahi, engari ko te whakaaetanga kua whakaaetia kia...