Ngā ture o nāianei
He nui ngā ture whakahaere mō te peeke, te inihua, ngā tākuta, ngā rōia, te kai, te kawe waka, te rererangi me ngā rongoā i Aotearoa. Ko ngā miihini, arā, te hunga e kawenga ana mō ngā mahi hanga i Aotearoa (ngā whare, ngā rori, ngā piriti), kāore i te nuinga o te wā he ture whakahaere.
Engari, ko te mea e whakahaerehia ana i tēnei wā he kaupapa whakamana tūao mai i te whakahaere ngaio matua o te umanga – arā, ko te Hangarau o Aotearoa.
I tēnei wā, kāore he here mō ngā miihini ki te whakahaere, ki te tirotiro rānei i tētahi mahi miihini i runga i ngā whare. Ko ngā tohu mātauranga e tukuna ana e ēnei whakahaere ngaio, kāore i te hangaia hei whakarite i te pūkenga me te wheako mō ngā mahi mōrearea nui, kāore hoki e aukati i ngā miihini ki te mahi i ngā wāhanga kei waho o ō rātou tohungatanga. Kāore he tirotiro ture e pupuri ana i ngā miihini ki te kawenga, ā, ahakoa ka whakakorea e te tinana whakahaere tā rātou whakamanatanga, kāore he mea hei aukati i taua tangata ki te haere tonu ki te hoahoa i tētahi whare.
I roto i tētahi kōrero e haere tahi ana me ngā huringa ture kua whakaarohia, i mea a MBIE:
Ahakoa he tino ngaio te nuinga o ngā miihini o Aotearoa, me whakapai ake te pūnaha ture miihini. I te tau 2021, i kōrero a MBIE mō tētahi tikanga hou kua whakaarohia hei whakarite kia matatau ngā miihini, kia tika te whanonga, ā, kia whai kawenga hoki. Ko te whāinga o te tikanga hou he whakaiti i te tūponotanga o ngā mahi miihini hapa, me te whakapai ake i te whakapono o te marea ki te umanga. [1]
He hītori poto mō ngā raruraru hangarau o Aotearoa
He mārama ngā hua o te korenga o tētahi anga ture. He maha ngā take nui kua puta ake i roto i ngā tau, ā, nā ngā paerewa hangarau ngoikore i whai wāhi atu ki ēnei:
- I te marama o Pēpuere 2011 i hinga te whare CTV i te wā o te rū whenua i Ōtautahi, ā, i mate ai te 115 tāngata. Whai muri i tētahi rangahau, i kitea he iti noa te wheako o te kaihoahoa, ā, i kitea ko tana kaiwhakahaere, he kaihoahoa matua (kei te mahi tonu ia tae noa mai ki tēnei rā), kāore i te tino tika tana tirotiro.
- Ko te raruraru turuturu o ngā whare e haere tonu ana, e whakaponohia ana ko te ngoikore o te hangarau me te tirotiro he take nui i uru atu ai ki te tata ki te 11 piriona tāra te uara o ngā utu whakatika me te whakakapinga.
- I whakaatuhia e tētahi rangahau i te tau 2019 e 1100 ngā whare he raima, he maitai whakapakari rānei he hapa, he ngaro rānei.
- I te tau 2016, i mate te tokowhā o ngā tāngata, ā, neke atu i te 5000 i pāngia e te poke o te wai o Havelock North. Nā te pakaru o te hanganga i hua mai i te poke o te campylobacter, i pakaru ai te wai i Havelock North.
Te whakahoutanga kua whakaarohia
I te tīmatanga o tēnei tau i whakaae te Kāwanatanga ki te whakauru i tētahi ture hei whakatū i tētahi pūnaha whakahaere taumata-rua, me te whakatū i tētahi kaiwhakahaere hou hei tirotiro me te whakamana i ngā ture.
Kua kore te tiwhikete tūao. Engari, me rēhita ngā kaihangarau katoa, ā, me noho ki raro i te tirotiro a te rōpū whakahaere hou.
Mēnā he mahi mōrearea nui, he mahi nui hoki e pā ana ki te haumaru, ka whakaurua he pūnaha raihana "taumata teitei" hei taha o ngā whakahoutanga hou.
Pērā i te maha atu o ngā ahumahi, ka riro i te kaiwhakahaere hou te kawenga mō te whakatakoto i ngā paerewa iti rawa me te whakarite kia mau tonu ēnei paerewa puta noa i te wā mahi a te miihini, tae atu ki te whakatū i tētahi waehere matatika me te whakahaere i ngā amuamu me ngā take whiu – tae atu ki ngā mana ki te whakamutu, ki te whakakore rānei i te raihana mahi a te miihini.
I te hui whakawhitiwhiti kōrero a te iwi whānui i te tau 2021, e 81% o ngā tuku kōrero e 250 i whakaae kia whai mana ngā kaihangarau i raro i ngā ture mahi.
Te tautoko a te iwi whānui mō te whakahoutanga
Pērā i te umanga tonu, te ahua nei kei te tautoko te marea i ngā whakarerekētanga.
He Ahorangi Hangarau a Maan Alkaisi i Te Whare Wānanga o Canterbury. I mate tana wahine i te hinganga o te whare CTV, ā, ko ia te kaiārahi o te Rōpū Whānau CTV. I roto i tana tuku kōrero mō te pepa kōrero a MBIE mō ngā whānau, e whakapuaki ana ia i tōna pouri mō te korenga o tetahi i whakawakia mō te hinganga o te CTV, ahakoa ngā kitenga o te rangahau i mahi te miihini i raro i tana mana, ā, kāore i tirotirohia tika.
E ai ki a Ahorangi Alkaisi e tautoko kaha ana tana rōpū i ngā tono a te MBIE. Ka whakatakotohia e te kaupapa kua whakaarohia he aratohu pakari ake mō ngā kaihangarau me te paerewa mahi hangarau teitei ake. I tāpiri atu ia mā te pūnaha hou ka whakapai ake hoki i te kawenga takohanga.
Whakamutunga
I tēnei wā, he tokomaha ngā miihini tino matatau, tino mātau hoki. Heoi, nā te kore o ngā ture ā-ture, he uaua ki te tautuhi i te hunga kāore e tutuki i ngā whakaritenga taketake mō te mahi, ā, kāore e ārai i a rātou ki te mahi. Mā ngā whakahoutanga ēnei take e aro atu. He pai anake mō te marea te whakahaere ture whai niho tūturu. E oati ana ēnei whakahoutanga ki te whakamana i te nuinga o ngā miihini tino matatau, ā, ka haumaru ake te mahi miihini mō te katoa.
Kei te tuhia te Pire i tēnei wā, ā, e matapaetia ana ka whakaurua i te mutunga o te tau 2022/tīmatanga o te tau 2023, ā, kāore pea e whakaaetia e te Kuini tae noa ki te tau 2024. E ono tau pea te roa mō te whakatūnga o te pūnaha hou ina whakaaetia.