Papamuri
I muri tata mai i te hokonga o tētahi whare i Ōtautahi, ka uru ngā kaiwhakapae (ngā kaipupuri whare ) ki tētahi kirimana me tētahi kamupene hanga whare mō ngā whakahoutanga. Ko te kaihanga anake te kaiwhakahaere o te kamupene, ā, i te mutunga iho, nāna i ārahi ngā whakahoutanga o te whare. He utu pumau te kirimana, ā, e waru wiki te roa o ngā mahi.
Engari, i nui atu ngā mahi i te utu, ā, tata ki te tau me te hawhe te roa o te whakaotinga. Ko te mea kino rawa atu, i te āhua nei he hapa ngā whakahoutanga i roto i ētahi āhuatanga. Nā tēnei i hiahiatia ai ētahi atu mahi hei whakatika i ngā hapa.
Ngā Take
Ki te titiro a ngā kaipupuri whare, ko te āhua o te whakahaere a te kaihanga i ngā mahi te take o ngā hapa. Nō reira, i whakawakia e ngā kaipupuri whare te kamupene mō:
- te takahi i te kirimana;
- te mangere; me te
- he takahi i te wāhanga 28 o te Ture Pūtāhui Kaihoko 1993 ( CGA ).
I whakawakia hoki e ngā kaipupuri whare te kaihanga whare mō te mangere. Ko tētahi o ngā pātai i ara ake ko te aromatawai i te kawenga whaiaro a te kaihanga whare ina kirimana te kamupene ki te mahi i te mahi hanga.
Whakataunga
Te takahi i te kirimana
I kī ngā kaipupuri whare kua takahia e te kamupene te kirimana nā te korenga o tana mahi i runga i te paerewa i whakatakotoria i roto i te rarangi tuarua o te kirimana. I ētahi wā, he ngāwari te whakaatu i te rerekētanga. He whāinga whaitake kei roto i te rarangi tuarua, pērā i te whakaritenga kia tāutahia e te kaihanga he whakakikorua LOW.
I whakatakotoria anō hoki ētahi atu whakaritenga i roto i te kirimana. Hei tauira, i te rarangi 2.3 i hiahiatia kia mahia te mahi me te āta whakaaro me te pūkenga. I runga i ngā taunakitanga, kāore i pērā te āhua.
Ngā kereme i raro i te mangere, ā, i raro hoki i te CGA
I kitea e te Kōti kāore ēnei kereme i tāpiri atu ki te take mō te mahi kirimana.
Me whai kawenga whaiaro tonu te whakahaere a te kamupene
I tirohia e te Kōti te tirohanga a Kaiwhakawā Cooke i roto i te keehi Palmer v Hewitt Building Ltd [2] mō te aromatawai i te mahi a te kaihanga ina ko te kamupene te kamupene i kirimanahia. I whakaae te Kōti ki a Kaiwhakawā Cooke ahakoa he kaimahi, he kaiwhakahaere o tētahi kamupene, he kaimahi takitahi rānei, he kawenga whaiaro tā te kaihanga ki te rangatira whare kia tutuki i ngā paerewa o tētahi kaihanga whai whakaaro i te wā e mahi ana i ngā mahi hanga.
I haere tonu a Kaiwhakawā Cooke ki te kī ko te kawenga
he rerekē i te herenga kirimana a te hinonga e herea ana ki te mahi i te mahi hanga. Ko te mahi i roto i te kirimana ki te hinonga e oati ana ki te mahi i te mahi hanga e pā ana ki te korenga ki te whakatutuki i ngā oati kirimana. Ko te mahi mangere ki te kaihanga takitahi e anga ana ki te utu mō te mate i puta mai i te korenga o te kaihanga ki te hanga me te tupato. I roto i te ariā ka aro atu rātou ki ngā take rerekē.
Kātahi ka tirohia e te Kōti ngā kupu whakapumau a te kaihanga whare puta noa i te tukanga. Nā te kaihanga whare tonu i mahi te nuinga o ngā mahi whakahou. Heoi, e ai ki tā te Kōti i kī ai, kāore ēnei kupu whakapumau i puta hei mahi kounga – tata tonu ki tētahi wā o te tukanga. E ai ki tā te Kōti i whakanui, kāore he āhuatanga o te mahi hapa i kore ai [te kaihanga whare] e whai wāhi.
Te ahotea me te manukanuka mai i te whakamātautau
Ko te mea whakamutunga hei whakaaroaro mā te Kōti ko te raruraru hinengaro i pā ki ngā kaipupuri whare. I te aromatawai i ngā utu kino, ka taea e te kōti te whakatau i runga i te mea i puta ai te manukanuka, te ahotea rānei o te kainoho kirimana nā te takahi i te herenga, ā, he mea tika kia kitea tēnei hua. [3]
I roto i tēnei aromatawai, i whakarārangihia e te Kōti ngā pānga i pā ki ngā kaipupuri whare hei hua tika o ngā whakahoutanga hapa. I roto i ēnei ko ngā whakaroa maha a ngā kaimahi kirimana, ngā mahi hapa, te paru tata tonu o te papa me te kore e taea e ngā kaipupuri whare te whakamahi i tō rātou ara waka mō te neke atu i te tau.
Kāore te Kōti i whakaaro ko te nui o te ahotea te take i tika ai te taumata teitei o ngā utu (ko te nui rawa kei te $25,000). Heoi, i whakawhiwhia e ia te $15,000 ki ia kaipupuri whare. He utu motuhake tēnei hei tāpiri atu ki te moni nui rawa atu o te $400,000 i whakawhiwhia ki te kamupene mō te utu o ngā whakatikatika.
Whakamutunga
I roto i te keehi Wilkins , i arotakehia e te Kōti te nui o te korenga o te kamupene me te kaihanga whare ki ngā kaipupuri whare. Kāore te kamupene i tutuki i ngā whakaritenga kounga o te kirimana, ā, kāore te kaihanga matua i tutuki i tana kawenga. Hei whakamutunga, he tohu tēnei keehi mō te hiahia o ngā kōti ki te pupuri i ngā paerewa hanga whare.
Ngā Tohutoro
[1] Wilkins v 77 Degree Builders Limited [2024] NZHC 2457.
[2] Palmer v Hewitt Building Ltd [2021] NZHC 1460.
[3] Te Rōpū Whakahaere 406198 v Argon Construction me te Kaunihera o Tāmaki Makaurau [2023] NZHC 3034.