Papamuri
I te tīmatanga he pāmu, kua hurihia te wāhi hanga hei whenua me ngā whenua e 26 i mua i te whakakorenga o te kaiwhakawhanake tuatahi. I hokona mai i ngā kaiwhakakore e ētahi o ngā kaiwhakapae, ā, i riro i te kaitono te mahi whakaoti i te whanaketanga. I tīmata te mahi i te Oketopa 2011.
I whakahaere te kaitono i tētahi kereme e kī ana he moni tāpui mō ngā mahi hanga i mahia. Tata ki te hawhe miriona pāuna te utu o te kereme.
Ko te tautohe matua i te whakawakanga ko te mea i tukuna he kirimana ki te kaitono ki te whakaoti i ngā mahi e te kaiwhakapae, i tangohia rānei e rātou te mahi i runga i ō rātou ake mōrearea me te whakaaro kia hokona e rātou te papa.
I whakatau te Kōti kāore he kirimana i waenganui i ngā rōpū, nō reira i hinga ai te kereme. Heoi, i whai whakaaro tonu te Kōti mēnā i tukuna mai te kereme i waho o te wā.
Te take herenga
Ahakoa i whakatau te Kōti kāore he kirimana i waenganui i ngā rōpū, i whakaaetia tonu kua whakamanahia te otinga tūturu o te kaupapa i te 4 o Hakihea 2012.
I tautohe te kaitono i whakaae ia kia utua ia i muri i te otinga o te mahi.
I te 6 o Poutū-te-rangi 2014, i tukuna te kereme tuatahi mō te utu, arā, £476,886.29. Kāore i tae mai he whakautu, ā, i tukuna he kereme mō te utu tika i raro i tētahi kirimana i te 2 o Ākuhata 2019. I whakaarahia e te kaitauraki he herenga hei parepare.
Me whakatau e te Kōti mēnā i puta te take o te kereme i mua i te 2 o Ākuhata 2013 (e ono tau i mua i te rā whakaputa a te kōti – e ono tau te wā herenga ture noa hei tuku kereme i te UK).
Ko tā te kaitono, nā te mea kāore i roto i te kirimana (mehemea he kirimana) he tikanga utu e tika ana, ko te Kaupapa mō ngā Kirimana Hanga (Ingarangi me Wales) Ture 1998 (te Kaupapa ) i kīia ai ngā tikanga utu, arā:
- ko te utu whakamutunga i te rā whakamutunga o ngā rā 30 i muri i te otinga o ngā mahi, i te wā rānei e tono ana ngā kaitono;
- i hiahiatia te kaiwhakapae kia tuku pānui utu i ngā rā e rima i muri i te rā tika mō te utu; ā
- I te korenga o tētahi pānui utu, ko te moni i roto i te kereme ka noho hei moni kua whakamōhiotia hei utu mā te kaiwhakapae.
I tautohe ngā kaitono ko te tono tuatahi mō te utu i te 6 o Poutū-te-rangi 2014 te tohu o te tukunga o tētahi kereme, ā, me whakaputa e te kaiwhakapae he pānui utu i te 12 o Poutū-te-rangi 2014. Mēnā he tika, kua tīmata ngā whakahaerenga i raro iho i te ono tau i muri i te puta o te tika ki te utu, nō reira kua tae ki te wā tika.
I whakakahoretia tēnei e te Kōti.
Kāore te Kōti i whakaae ko te tuku pānui utu he whakaritenga mō te tika ki te utu. Kia oti ngā mahi, kāore te kaitono e hiahia ki te mahi i tētahi atu mahi hei whakamana i te tika. Mēnā i pērā, ka taea e te kaitono te tuku i te tika ki te utu, te tono rānei i tētahi whakapuakitanga e tika ana kia utua. Nō reira, ko tētahi utu i mahia hei whakautu i te tukunga o tētahi kereme i raro i te pararāfu 6 o te Kaupapa, ko te tikanga he whakakore i tētahi take kereme kua tū kē, ā, kua puta motuhake mai.
I wehewehea hoki e te Kōti te pararāfu 9 o te Kaupapa mai i tētahi rarangi i roto i tētahi kirimana e kī ana me utu e te kaituku mahi he moni kua whakamanahia e tētahi kaiwhakamana motuhake. I roto i te keehi Henry Boot Construction v Alstom Combined Cycles Ltd [2005] EWCA Civ 814, ko te tukunga o te tiwhikete a te miihini i kiia he tauira mō te tika o te kaituku mahi ki te utu.
Whakamutunga
Hei whakarāpopototanga, i whakatau te Kōti kāore ngā tikanga utu i roto i te Kaupapa i whakakore i te ture ture whānui mō te whakawhāiti. I te korenga o tētahi tikanga motuhake e rerekē ana, pērā i tā Henry Boot i kitea, ka puta te take mō te utu i raro i tētahi kirimana mō ngā ratonga i te otinga o te mahi. Kua oti te mahi i te 4 o Hakihea 2012, neke atu i te ono tau i mua i te kawe mai o te kereme ki te Kōti, nō reira i aukatia te kereme i te wā.
Mā tēnei whakataunga ka whakamanahia te pānga o ngā kupu kua whakahuatia i roto i te Kaupapa ki te wā here. He mea pai kia whakatūpatohia ngā rōpū kia tūpato, kia tukuna he tukanga i roto i te wā here i muri i te otinga o ngā mahi, kaua e tūpono kei kore e whakaratohia e tā rātou kirimana te tiakitanga i whakaarohia e rātou.