Kei te mahi pakihi koe i Ahitereiria? Me mōhio koe āhea pea koe e utu tonu ai i te katoa o ngā pire

Mena he kirimana arumoni tāu i Ahitereiria, tera pea kei raro i te ture o Ahitereiria, tae atu ki te tikanga herenga ōrite. [1] I te nuinga o te wā, ko te tikanga herenga ōrite mena he maha ngā rōpū ki tētahi kirimana, ā, ka hē ngā mea, ka kitea e te kooti he kawenga koe mō tō hea tika o te mate/kino i puta, ehara i te utu katoa o te whakatika i ngā mea. Nā te herenga ōrite i huri te pūnaha tuku iho o te herenga tahi me te takitahi (ko ia rōpū i kitea he whai wāhi ki te raruraru ka noho hei kawenga motuhake mō te mate/kino katoa i puta) ki runga i tōna mahunga. [2] Engari, ka pā ngā tikanga herenga ōrite ki ngā whakatau tautohe? Kua whakaūhia e tētahi whakataunga piira tata nei mai i te Kōti Matua o Te Tonga o Ahitereiria, Tesseract International Pty Ltd v Pascale Construction Pty Ltd [2022] SASCA 107, kāore te herenga ōrite e pā ki ngā tautohe whakatau tautohe mena kāore i te whakaritea mārama. He aha?
Kaituhi(ngā): Maria Cole

Papamuri

I uru atu a Pascale Construction Pty Ltd ( Pascale ) ki tētahi kirimana hei hanga whare putunga mō Bunnings i te Tonga o Ahitereiria. I kirimanahia e rātou a Tesseract International Pty Ltd ( Tesseract ) kia whakaratohia e Tesseract ngā ratonga hangarau me te tohutohu e pā ana ki te hoahoa o te whare putunga. I puta he tautohe i waenganui i a Pascale me Tesseract. I whakaritea i roto i tā rātou kirimana, mēnā kāore e taea te whakatau i te tautohe mā te hohou rongo, me haere ki te whakatau tautohe. Kāore i taea e rātou te whakatutuki i tētahi whakaaetanga, nō reira i tukuna ai e Pascale tētahi pānui tautohe, e tuku ana i te take ki te whakatau tautohe.

Ko ngā kereme a Pascale ki a Tesseract he takahi i te kirimana, he mangere, me te whanonga tinihanga me te tinihanga. I whakakahoretia e Tesseract te nama me te tautohe me whakaitihia ngā utu kino e utua ana nā te mangere takoha (i raro i te Ture Whakahou Ture (Te Nekehanga Takoha me te Wehewehenga o te Nama) 2001 (SA) ( Ture Whakahou Ture ) me te Ture Whakataetae me te Kaihoko 2010 (Cth) ( CCA )).

I whakatakotohia anō hoki e Tesseract tētahi atu tautohe kia whakaitihia ngā utu kino kia whakaata i te nama ōrite o tētahi atu tangata hara o te rōpū tuatoru (i raro i te Ture Whakahou Ture me te CCA). Hei whakautu i tēnei tautohe rerekē, i kī a Pascale kāore e taea e Tesseract te whakawhirinaki ki te nama ōrite hei parepare i roto i te whakatau tautohe. Nō reira, i tono a Tesseract mō te whakaaetanga mai i te Kōti Matua o Ahitereiria ki te Tonga kia whakautua e te Kōti te pātai ture e whai ake nei:

E pā ana te Wāhanga 3 o te Ture Whakahou Ture me/ranei te Wāhanga VIA o te CCA ki tēnei tukanga whakatau tautohe arumoni i whakahaerehia i raro i te ture me te Ture Whakatau Tauhokohoko 2011 (SA) ?

Ngā tautohe i mua i te Kōti

Ko ngā tautohe a ngā rōpū i tukuna ki te Kōti i penei:

[I tukuna mai e Tesseract] … tuatahi, ko ngā whakaritenga herenga ōrite he ture e tika ana hei wāhanga o te ture matua o Te Tonga o Ahitereiria; tuarua, ko ngā whakaritenga o te Ture Whakahou Ture e tika ana te whakamārama, e pā ana ki ngā whakahaerenga whakatau tautohe i runga i te mana o ā rātou ake tikanga; tuatoru, ka taea te whakamahi i ngā whakaritenga i roto i ngā whakahaerenga nā te mea he tikanga kua tohua kei te Kaiwhakatau tautohe te mana ki te tuku i ngā rōpū i tētahi awhina e wātea ana i roto i tētahi kōti whai mana tika.

I whakanuia e [Pascale] te āhua tūmataiti me te whakaae tahi o te whakatau tautohe, te koretake o te herenga o ngā rōpū tuatoru kāore i raro i aua tukanga, ā, ko te reo o ngā whakaritenga e whakahē ana i te whakamahinga o aua whakaritenga ki ngā tukanga whakatau tautohe.

I whakautua e te Kōti te pātai i tukuna ki a ia "Kāo". I kitea e ia ahakoa ko ngā tikanga herenga ōrite i raro i te Ture Whakahou Ture me te CCA he wāhanga o te ture matua e whakahaere ana i te whakataunga o te tautohe a ngā rōpū i raro i te Ture Whakatau Tauhokohoko o Ahitereiria ki te Tonga, kāore te wāhanga e tika ana o taua Ture i kī kia pāngia ngā ture matua katoa i roto i aua tikanga ki ngā tukanga whakatau tautohe. Nō reira, he mea tika kia pāngia ngā whakaritenga mā te mana o ā rātou ake tikanga, mā te tikanga rānei o tētahi tikanga kua tohua i roto i te whakaaetanga whakatau tautohe. I whakatau te Kōti:

Kāore ngā whakaritenga herenga ōrite i roto i te Ture Whakahou Ture me te CCA e pā ki ngā whakahaerenga whakatau tautohe i runga i ā rātou ake tikanga i roto i ngā whakahaerenga whakatau tautohe.

Mā roto i ngā whakaritenga whakatau tautohe i roto i te kirimana, kua tukuna e ngā rōpū te mana ki te kaiwhakatau tautohe ki te whakatau i tā rātou tautohe me te mea nei kei roto i te kōti ture whai mana whakahaere tika.

Heoi, i raro i ngā whakaritenga e hiahiatia ana e te ture tēnei tuku mana. Tērā ētahi āhuatanga o ngā tikanga herenga ōrite i raro i te Ture Whakahou Ture me te CCA e tohu ana i te hiahia whāinga a te ture e tika ana kia kaua e pā ki ngā tukanga whakatau tautohe.

Ko tētahi āhuatanga nui i tautoko i te whakautu a te Kōti ki te pātai, ko te korenga o tētahi whai wāhitanga mō tētahi kaiwhakapae ki te whakauru atu ki ētahi atu 'kaihara hara' ki tētahi whakataunga whakatau mēnā kāore aua kaihara i whakaae (he whakaaetanga te whakataunga whakatau, ā, kāore e taea te whakauru atu ki tētahi atu rōpū ki tētahi whakataunga whakatau mēnā kāore rātou i whakaae). Ko te tikanga o tēnei ka ngaro i te kaiwhakapae te whai wāhitanga ki te whakahoki mai i te katoa o ana mate i roto i tētahi huinga whakahaerenga. I kitea e te Kaiwhakawā Doyle ko te āhua tonu o ngā tikanga herenga ōrite i roto i te Ture Whakahou Ture me te CCA he mea hanga hei whakahaere i te whakataunga o ngā tautohe e pā ana ki ngā kaihara maha, kaua ki ngā whakahaerenga whakataunga whakatau takirua noa. Heoi, i mutu tana kōrero mā te tuhi i ēnei e whai ake nei:

Heoi, ehara tēnei i te kī kāore pea ngā rōpū e whakaae ki te whakaae kia whakamahia ētahi wāhanga o ngā tikanga herenga ōrite e pā ana ki roto i ngā mahi whakatau tautohe i waenganui i a rātou. Ahakoa ka rerekē te tikanga mai i ngā tikanga i whakaarohia e ngā ture e pā ana, kāore he uauatanga ki tēnei i ngā āhuatanga e mārama ana koinā te mea kua whakaaetia e ngā rōpū.

Whakamutunga

Mena ka tukuna noa e te rarangi whakatau tautohe i roto i te kirimana te kaha ki te kaiwhakatau tautohe ki te whakamahi i te ture matua o tētahi Kāwanatanga, Rohe rānei i Ahitereiria, kāore pea e taea te whakamahi i ngā tikanga herenga ōrite i roto i tētahi ture e pā ana ki te kaupapa o tētahi tautohe pea. Me whakamārama mārama te rarangi whakatau tautohe e hiahia ana ngā rōpū kia whakatau te taraipiunara whakatau tautohe i runga i te herenga ōrite, ki te kore ka mutu ko te rōpū herenga te kawenga katoa.  

Ngā Tohutoro

[1] Kua whakatinanahia ngā ture e pā ana ki te nama taurite i roto i ngā mana whakahaere katoa o Ahitereiria, ahakoa kāore i te ōrite. Tirohia, hei tauira, te Ture Nama Taurite 2002 (NSW) ; te Ture Nama Taurite 2002 (TAS) ; te Ture Nama Taurite 2003 (QLD) ; te Ture Nama Taurite (Ngā Whara) 2002 (ACT) ; me te Ture Nama Taurite 2002 (WA) . Mō tētahi pepa whakamere mō tōna hītori me tōna whanaketanga i Ahitereiria, tirohia te pepa kauhau i tukuna e Ahorangi Doug Jones, Proportionate Liability Revisited , 8th Pinsent Masons Lecture, 17 Whiringa-ā-rangi 2020.

[2] Kei te mau tonu te pūnaha herenga tahi me te herenga takitahi i Aotearoa. Ko te tikanga ka taea e te kaiwhakapae te whakahoki mai i te 100% o ana mate mai i te 'kaihara' kotahi e kitea ana he kawenga, ahakoa he tangata kē atu i whai wāhi ki ngā mate.

Whakapā mai

Whakakīia te puka hei whakapā atu ki tā mātou tīma kia kite ai me pēhea mātou e āwhina ai, e whakapā mai rānei ki a mātou mō tētahi o ēnei e whai ake nei:

Waea: +64 9 486 7143

Waea Koreutu: 0508 WHARE

Waea Koreutu: 0508 284 534

Ngā Hāora Tari: Mane ki te Paraire 8:30 i te ata ki te 5:00 i te ahiahi (haunga ngā hararei tūmatanui)

Whakapā mai

Ētahi atu rauemi ka pai pea ki a koe

Mena i kitea e koe he whai hua tēnei tuhinga, ā, kei te hiahia koe ki te ako atu, he nui ngā rauemi kē atu kei runga i tā mātou paetukutuku. He whānuitanga ā mātou tuhinga me ngā aratohu mō ngā kaupapa maha, kua hangaia ia tuhinga hei whakarato i te māramatanga hohonu ake ki a koe mō te kaupapa. Ka akiaki mātou i a koe kia tūhuratia ēnei rauemi me te whakahōhonu ake i tō mōhiotanga.

Whānui

Beca v Wellington City Council: Kua whakamama te Hupirimi Kōti i te tautohetohe i waenga i te Ture Hanga Whare 2004 me te Ture Whakawhāiti 2010   

Kua tukuna e te Kōti Matua te keehi kua roa e tatarihia ana ko Beca Carter Hollings & Ferner Limited v Wellington City Council. Ka tirohia e Alex Lyall te...
Whānui

Ko te tangata inihua te kawenga: Kua whakakorehia e te Kōti Matua te herenga kua whakaritea mō ngā kaiinihua

I roto i te keehi IAG New Zealand Limited v Degen, [1] i arotake anō te Kōti Matua (te Kōti) mēnā i herea a IAG e te kawenga ki te...
Whānui

Te Whakahou i te Pūnaha Whakahaere Rauemi

"Kei te raru ngā tāone nui ki te whai i te tere o te tipu o te taupori me te hiahia mō ngā whare utu iti. Kei te heke te kounga o te wai, kei te memeha haere te kanorau koiora...