Rārangi o ngā ihirangi

Ngā Ture Whakatau Tautohenga ECA45

He āhuatanga nui o te ao arumoni me te ao ture o te whare te whakataunga o ngā tautohe mā te apitireihana.

Ko te whāinga matua o te whakatau tautohe arumoni o ēnei rā ko te whakatau tika, tere, me te whai hua i te utu mō tētahi tautohe, i runga i te huarahi e ōrite ana ki te nui o te tautohe me te uauatanga o ngā take e whai pānga ana.

Hei whakarite kia tutuki te whāinga i roto i te horopaki o te whakatau tautohe ā-rohe, kua whakawhanakehia e te Building Disputes Tribunal (BDT) he huinga Ture Whakatau Tautohe (Ture) he pakari, he tino pono, engari he auaha i roto i tā rātou huarahi arumoni noa ki ngā take wero pēnei i te whakatūnga, te awhina wā tere, ngā tukanga tere, ngā tukanga whakarāpopototanga mō te whakakore wawe i ngā kereme me ngā parepare, te whakakotahitanga, te whakakotahitanga, ngā kirimana maha, te muna, te māngai, te takawaenga, ngā hēkeretari whakatau tautohe, ngā taunakitanga tohunga, ngā piira, me ngā utu.

Kei roto i ngā Ture he anga mahi me ngā whakaritenga taipitopito hei whakarite i te whakataunga whai hua me te whai hua o ngā tautohe. Kua whakatakotoria ngā Ture i roto i tētahi huarahi kua hangaia hei whakahaere i te ngāwari o te whakamahi, ā, ka taea te whakaae mā te tuhituhi i ngā wā katoa i mua atu, i muri rānei i te putanga mai o tētahi tautohe.

Ko te whāinga o ngā Ture he hoatu ki ngā rōpū te whānuitanga o te kōwhiringa me te kaha ki te tango i ngā tikanga whakahaere katoa he tika, he tere, he whai hua hoki te utu, ā, e whakarato ana i te whakautu taurite ki ngā moni e tautohetia ana me te uauatanga o ngā take e pā ana.

Mēnā kua whakaae ngā rōpū ki te whakatau tautohe i raro i ngā Ture Whakatau Tautohe BDT, ā, ko te moni i tonoa e te kaitono he iti iho i te NZ$250,000, mēnā rānei kei te rapu awhina whakapuakitanga anake te kaitono, ka pā ēnei Ture Whakatau Tautohe ECA45 mēnā kāore i whakaaetia e ngā rōpū.

Kua hangaia ēnei Ture kia taea ai te whakatau tere me te iti hoki te utu mō ngā tautohe arumoni e pā ana ki ngā moni iti e tautohetia ana.

E whakarato ana ēnei Ture i tētahi tukanga whakatau tautohe tuhinga anake, ā, kua hangaia motuhake kia puta ai he Whakataunga hei whakatau i ngā take nui katoa e tautohetia ana i roto i ngā rā mahi 45.

Mā te whakarato i tētahi tukanga whakatau tautohe tere mō ngā rā mahi 45 me ngā utu pumau, kua whakatūria e BDT ia hei kaiārahi ki te whakarite kia tere, kia whai hua hoki te whakataunga o ngā tautohe hanga whare i Aotearoa. Ahakoa he tino pai ēnei Ture mō ngā tautohe ina iti iho i te NZ$250,000 te moni e tonoa ana, ka taea te whakamahi mō ngā tautohe nunui ake mā te whakaae a ngā rōpū.

Kua roa a BDT e whakatū ana i a ia anō hei kaiwhakarato ratonga whakatau tautohe motuhake, ā-motu, mō te umanga hanga whare me te hanganga i Aotearoa, ā, mā ēnei Ture hou ka taea e BDT te tuku tonu i tētahi ratonga whakatau tautohe o te ao kua whakaritea kia tutuki ai ngā hiahia me ngā whakaritenga a ngā rōpū ki ngā tautohe hanga whare me te hanganga, ā, e aro nui ana ki te whakarite kia whakatauhia ngā tautohe hanga whare me te hanganga i roto i tētahi huarahi tūmataiti, whai hua, whai hua te utu me te tino pono.

WĀHANGA I: NGĀ TURE WHAKAMĀRAMA

1.0 Kupu Whakataki

1.1 Koinei ngā Ture Whakatau Tauhokohoko Tere 45-rā o te Taraipiunara Tautohe Whare ( BDT ) ā, ka taea te kī ko ngā Ture Whakatau Tautohe BDT ECA45 ( Ngā Ture ).

1.2 Mēnā kua tukuna he tautohe ki te BDT mō te Whakataunga (ngā kupu rānei e rite ana te tikanga), ka whakahaerehia te Whakataunga i runga anō i ēnei Ture (e whakarerekētia ana i ia wā, i ia wā), i raro anō i ngā whakarerekētanga e whakaaetia ana e ngā Rōpū mā te tuhituhi, mēnā:

(a) ko te moni i keremehia e te Kaitono he iti iho i te NZ$250,000;

(b) ko te rapunga āwhina whakapuakitanga anake e rapua ana e ngā Rōpū; (c) kua whakaae pūmau ngā Rōpū ki te whakatau i raro i ēnei Ture.

1.3 Ki te kore e whakaaetia e ngā Rōpū i roto i te tuhituhi, mēnā ko te moni i tonoa e te Kaitono he NZ$250,000, neke atu rānei, ka whakahaerea te Whakataunga e ngā Ture Whakataunga BDT e tika ana, arā:

(a) mēnā he nui ake, he ōrite rānei te moni i te NZ$250,000, ā, he iti iho i te NZ$1M te kereme, ka pāngia ngā Ture Whakatau Tautohenga BDT ECA60 ;

(b) mēnā he nui ake, he ōrite rānei te moni i te NZ$1M te kereme, ā, he iti iho i te NZ$2.5M, ka pāngia ngā Ture Whakatau Tautohenga BDT ECA90 ; ā,

(c) mēnā he nui ake te moni o te NZ$2.5M, ka pāngia e ngā Ture Whakatau Tautohenga BDT .

1.4 Ki te kore ngā Rōpū e whakaae ā-tuhi ka whakahaerehia te Whakataunga i runga anō i tētahi putanga motuhake o ēnei Ture, ka pā te putanga o ēnei Ture e whai mana ana i te rā ka tukuna te Tono Whakataunga. Mēnā kua whakaae ngā Rōpū ki te whakamahi i tētahi putanga motuhake o ēnei Ture, ka kiia kua whakaae ā-tuhi ngā Rōpū ka pā te Rārangi Utu me ngā Whakapaunga a te BDT mō te Whakataunga e whai mana ana i te rā ka tukuna te Tono Whakataunga.

1.5 Mēnā he taupatupatu i waenganui i ēnei Ture me tētahi whakaritenga whakahau o te Ture Whakatau Tautohe 1996 (te Ture ) e kore e taea e ngā Rōpū te whakakore, ka mana taua whakaritenga whakahau, ā, me pānuihia ēnei Ture kia rite ki taua whakaritenga. Mēnā he taupatupatu i waenganui i ēnei Ture me tētahi whakaritenga kōwhiringa o te Ture e whakaaetia ana ngā Rōpū ki te whakakore, ka mana ēnei Ture, ā, ka waiho hei whakaaetanga kāore e herea e taua whakaritenga taupatupatu.

1.6 Nā BDT te mana pupuri o ēnei Ture, ā, mā ngā Rōpū anake, mā ngā Rōpū e whai whakaaro ana rānei, e whakamahi ki tētahi Whakataunga e whakahaerehia ana e BDT.

1.7 Ko ngā mahi a BDT i raro i ēnei Ture ka mahia e te Kai-rehita. Me tuku ngā karere katoa ki a BDT ki te Kai-rehita, ā, me tārua ngā karere katoa ki te Taraipiunara Whakatau Take ki te Kai-rehita.

2.0 Ngā Whakamāramatanga

2.1 Ki te kore e hiahiatia tētahi atu mea e te horopaki, i roto i ēnei Ture:

Ko te tono mō te whakatau tautohe he tono, i roto i te puka i whakaputaina i ia wā ki te Paetukutuku, kia whakatūria e BDT he Taraipiunara Whakatau Tautohe me te whakahaere i te Whakatau Tautohe i raro i ēnei Ture.

Ko te WHAKATAUNGA WHAKATAUNGA he tikanga mō tētahi kaiwhakatau kotahi kua whakatūria i runga anō i ēnei Ture.

Ko te tikanga o te WHAKATAUTAU he Whakatautatau i whakahaerehia i raro i ēnei Ture.

Ko te WHAKATAUNGA WHAKATAUNGA he whakaaetanga tuhituhi nā ngā Rōpū ki te tuku ki te Whakataunganga i raro i ēnei Ture, ngā tautohe katoa, ētahi tautohe rānei kua ara ake, ngā tautohe rānei ka ara ake i waenganui i a rātou e pā ana ki tētahi whanaungatanga ture kua tautuhia, ahakoa he kirimana, he kore rānei.

Ko te WHAKATAU ko tētahi whakataunga a te Taraipiunara Whakatau Take mō te kaupapa o te tautohe me/ranei ngā utu o te Whakatau Take, ā, kei roto ko tētahi whakataunga i waenganui i te kōrero, i waenganui, i te wāhanga, i te whakamutunga, i te tāpiri rānei.

Ko te tikanga o te BUILDING DISPUTES TRIBUNAL ( BDT ) ko Building Disputes Tribunal Limited, he kamupene kua whakatūria i raro i te Companies Act 1993 (nama kamupene 2301888).

Ko te KAITOHU ko te Rōpū e rapu ana i tētahi huarahi ki te Whakataunga i raro i ēnei Ture, ā, kei roto ko tētahi, neke atu rānei o ngā KaiTOHU.

Ko te RĀ TĪMATANGA ko te rā e whakamōhiotia ai e BDT te whakatūnga o te Taraipiunara Whakatau Take ki ngā Rōpū mā te tuku Pānui Whakatūnga i raro i ēnei Ture.

Ko NGĀ WHAKAPAUNGA ko ngā whakapaunga tuturu mō te Whakataunga, tae atu ki, engari kāore i te herea ki: te haere, te wāhi noho, ngā kai, ngā tekesi, ngā kaikawe, ngā utu maero waka whaiaro, ngā whakawhitiwhiti kōrero, ngā ratonga hēkeretari me te whakahaere, te utu rūma whakarongo, ngā ratonga pūrongo whakarongo, ngā ratonga tuhi reo, ngā kaiwhakamāori, ngā kaiwhakamāori, ngā tohutohu tohunga, ngā tohutohu ture rānei, me ētahi atu utu whaitake e pā ana ki te whakahaere i te Whakataunga.

Ko te tikanga o te UTU ko ngā utu a BDT e ai ki te Tāpiritanga 1 o ēnei Ture.

Ko te WHAKATAURANGA WĀ poto ko tētahi tikanga tiaki rangitahi (ahakoa he Whakataunga, kāore rānei) i mahia e te Taraipiunara Whakatau i mua i te whakataunga e pā ana ki te kaupapa o te tautohe. Kei roto i tēnei ko te hoatu pūtāhui mō ngā utu, ā, ka uru atu pea ki te Whakaora Wā Poto.

Ko te PĀNUI WHAKATAU he pānui tuhituhi i tukuna e te Kai-rehita e whakaū ana i te whakatūnga o te Taraipiunara Whakatau Take e BDT.

Ko te PĀNUI WHAKATAUTAU ko te pānui tuhituhi e hiahiatia ana kia tukuna e te Kaitono hei tīmata i te Whakatautatau i raro i ēnei Ture, ki te kore ngā Rōpū e haina i te Whakaaetanga Whakatautatau i te puka kei te Tāpiritanga 2 o ēnei Ture.

Ko te WHĀINGA WHAKATAETAE ko te Whāinga Whakataetae o ēnei Ture kua whakatakotoria i roto i te Ture 3.2.

Ko te tikanga o te RŌPŪ he Rōpū ki tētahi Whakaaetanga Whakataunga, i ngā wā katoa kāore e uru ana ngā Rōpū katoa ki te Whakaaetanga Whakataunga, ko te tikanga he Rōpū ki te Whakataunga.

Ko te UTU TUATAHI ko te utu e utua ana i runga anō i te wāhanga 1 o te Tāpiritanga 1 o ēnei Ture.

Ko te WHAKATAUNGA ko te Whakatakotoranga o ēnei Ture kua whakatakotoria i roto i te Ture 3.1.

Ko te tikanga o te REHISTRAR he Rehistrar o BDT, ā, kei roto hoki ko tētahi tangata kua tohua hei mahi Rehistrar i ia wā, i ia wā.

Ko te tikanga o te MĀNGAI ko tētahi tangata takitahi e tohu ana, e āwhina ana rānei i tētahi Rōpū ki te Whakataunga, ahakoa he tika ā-ture, he kore rānei.

Ko te KAIWHAKAUTU ko tētahi Rōpū e tukuna ana he Kereme e tētahi Kaiwhiwhi i roto i tētahi Whakataunga, ā, kei roto ko tētahi, neke atu rānei o ngā Kaiwhiwhi.

Ko te tikanga o te SEAT ko te tūnga ture, ko te wāhi ture rānei o te Whakataunga ā-ture, ā, kei a ia ngā kōti te mana ki te āwhina me te tirotiro i te Whakataunga ā-ture i runga anō i te ture whakataunga ā-ture o taua wāhi.

Ko te WHAKAMĀTAU WHAKAWHĀWĀ e kī ana ko tētahi Ture Whakawāwā e tonoa ana i muri i te tukunga o te Tono mō te Whakataunga Whakataunga, ā, kua whakatūria ki mua i te Taraipiunara Whakataunga Whakataunga i raro i ngā Ture 6.1-6.4.

Ko te PAETUKUTUKU te paetukutuku mō BDT e kitea ana i buildingdisputestribunal.co.nz .

2.2 Ki te kore e hiahiatia tētahi atu mea e te horopaki, i roto i ēnei Ture:

(a) ko ngā kupu takitahi kei roto ko te maha, ā, ko te rerekētanga;

(b) ko ngā kupu e whakaatu ana i te ira tangata e uru ana ki ngā ira tangata katoa;

(c) ko te tohutoro ki "mātou", "tō mātou", "tātou", "tēnā rānei" ko te tikanga ko te BDT; ā,

(d) ko ngā kupu i whakamahia i roto i te Whakaaetanga Whakatau Tautohe he rite tonu te tikanga ki ērā i whakahuatia i roto i ēnei Ture.

3.0 Te kaupapa o ēnei Ture

3.1 Ko te Kaupapa o ēnei Ture he whakarite kia tika, kia tere, kia whai hua hoki te whakahaere i te Whakataunga, ā, kia rite ki te nui o te tautohe me te uaua o ngā take e pā ana.

3.2 Ko te Whāinga Matua ko te whakahohe i te Taraipiunara Whakatau Take:

(a) ki te whakatū i ngā meka o te take mā ngā huarahi katoa e tika ana, e whakaaetia ana hoki e te ture; ā,

(b) ki te whakaputa i ngā ota, i ngā Whakataunga rānei e tika ana hei whakatau tika i ngā take o te Whakataunga i roto i te wā poto rawa atu e taea ana i muri i te tīmatanga o te Whakataunga, me te whai whakaaro ki te uauatanga o ngā take, me te kore hoki e puta he utu koretake.

3.3 Hei whakatutuki i te Kaupapa kua whakahuatia me te Kaupapa Matua, kaua ngā Rōpū e uru ki tētahi whanonga ka whakararuraru, ka whakaroa rānei i te Whakataunga, ā, ka whakaae rātou kia herea rātou e ēnei, kia tutuki tonu hoki i ēnei:

(a) ngā whakaritenga wātaka me ngā whakaritenga tukanga katoa i roto i ēnei Ture;

(b) ngā tohutohu, ngā whakataunga, ngā whakahau rānei a te Taraipiunara Whakatau Take e pā ana ki ngā take tukanga, ngā take taunakitanga rānei;

(c) tētahi Whakataunga Tuatahi, tētahi Whakawa Wā rānei; me (d) tētahi Whakataunga a te Taraipiunara Whakatau Take.

4.0 Te tatau i ngā wā mō ngā kaupapa o te Whakataunga

4.1 Ki te kore e whakahuatia tētahi atu mea, ko te tikanga o te rā mahi he rā o te wiki ehara i te:

(a) he Rāhoroi, he Rātapu rānei;

(b) he rā i roto i te wā e tīmata ana i te 24 o Hakihea o tētahi tau, ā, ka mutu i te mutunga o te 5 o Hānuere o te tau e whai ake nei; ā,

(c) he rā hararei mana, he rā kore mahi rānei i te mana whakahaere o BDT, te Taraipiunara Whakatau Take, tētahi Rōpū rānei e tika ana. 4.2 Ko te tikanga o te rā maramataka ko tētahi rā o te wiki, tae atu ki ngā wiki mutunga me ngā hararei.

4.3 Ki te kore e whakaaetia tētahi atu tikanga, me tatau te roanga wā i raro i ēnei Ture i runga anō i te Wā Paerewa o Aotearoa, te Wā Awatea rānei o Aotearoa e tika ana (UTC + 12, UTC + 13 rānei).

4.4 Ka tīmata te roa o tētahi wā i te rā mahi tuatahi i muri i te rā i tae mai ai te pānui, te whakawhitiwhiti kōrero, te tono rānei, te rā rānei e whakahaerehia ai tētahi mahi e tētahi Rōpū, e te Taraipiunara Whakatau Take rānei. Mena ehara te rā whakamutunga mō te tuku pānui, whakawhitiwhiti kōrero, tono rānei i te rā mahi i te wāhi noho hei tukunga ki te kaiwhiwhi e ai ki ngā Ture 41.5-41.9, ka whakaroahia te wā tae noa ki te rā mahi tuatahi e whai ake nei.

4.5 Ka taea e te Taraipiunara Whakatau te whakarerekē i ngā wā mō ngā mahi a ngā Rōpū, a te Taraipiunara Whakatau rānei i raro i ēnei Ture mēnā ka makona te Taraipiunara Whakatau, i roto i ngā āhuatanga, he tika te wā tāpiri e hiahiatia ana hei whakatutuki i te Kaupapa me te Whāinga Matua o ēnei Ture, me runga i ngā tikanga e pā ana ki ngā utu, i tētahi atu huarahi rānei e whakaarohia ana e te Taraipiunara Whakatau he tika i roto i ngā āhuatanga.

5.0 Te Tīmatanga o te Whakataunga

5.1 Mēnā kua whakaae ngā Rōpū ki te tuku i tā rātou tautohe ki te Whakataunga i mua i te putanga mai o te tautohe, me tuku e te Kaitono he Pānui Whakataunga ki ia Rōpū kē atu, tae atu ki:

(a) he tono kia tukuna te tautohe ki te Whakataunga;

(b) ngā ingoa katoa me ngā taipitopito whakapā katoa o ngā Rōpū me ō rātou Māngai, tae atu ki ngā taipitopito mō ngā whakawhitiwhitinga hiko mēnā e wātea ana;

(c) te tautuhi i te Whakaaetanga Whakatau Tautohe e karangatia ana;

(d) te tautuhi i te taputapu ture, i te whanaungatanga rānei e puta mai ana, e pā ana rānei ki te tautohe;

(e) he whakamārama poto mō te āhua o te tautohe;

(f) te awhina, te rongoā rānei e rapua ana; ā,

(g) te whakaaro a te Kaitono mō te hanganga o te Taraipiunara Whakatau Take (mēnā he mea kei roto).

5.2 Kāore he Pānui Whakatau Take e whai mana mō te korenga e tutuki i ngā whakaritenga o te Ture 5.1. Ka taea e te Kaitono te whakatika i te korenga e tutuki i ngā whakaritenga o te Ture 5.1 i roto i ngā rā mahi e rima i muri i te whiwhinga o te pānui mō te hapa.

5.3 Mena kāore ngā Rōpū i whakaae ki te tuku i ngā tautohe ki te Whakataunga i mua i te putanga mai o tētahi tautohe, ka taea e aua Rōpū te tuku i taua tautohe ki te Whakataunga mā te haina i te Whakaaetanga Whakataunga i te puka kei te Tāpiritanga 2 ki ēnei Ture. I roto i ēnei take, kāore e hiahiatia kia tukuna he Pānui Whakataunga ki ia Rōpū i mua i te whakaoti i te Tono Whakataunga .

5.4 Ka taea e te Kaitono, i muri i te paunga o ngā rā mahi tekau mai i te rā i tukuna ai te Pānui Whakatau Tautohe ki ia Rōpū kē atu, i mua atu rānei mēnā kua whakaae ngā Rōpū ki tētahi kaitono, kua hainatia rānei e ngā Rōpū te Whakaaetanga Whakatau Tautohe i roto i te puka kei te Tāpiritanga 2 o ēnei Ture, te tono ki a BDT kia whakatūria te Taraipiunara Whakatau Tautohe mā te whakaoti i tētahi Tono Whakatau Tautohe . Me whakauru ki roto i te Tono Whakatau Tautohe:

(a) te Whakaaetanga Whakataunga;

(b) te Pānui Whakatau Tautohe (mēnā e tika ana);

(c) tetahi tuhinga e tuhi ana i te whakaaetanga a ngā Rōpū mō te hanganga o te Taraipiunara Whakatau Take, mēnā rānei kāore anō kia tae ki tētahi whakaaetanga:

(i) tetahi whakaaro mō te hanganga o te Taraipiunara Whakatau Take, ā, mēnā kei te wātea, tetahi whakautu ki taua whakaaro; ā

(ii) tētahi tuhinga e whakaatu ana i te whakaaetanga a ngā Rōpū mō ngā tohungatanga pai o te Taraipiunara Whakatau Take, i te wā kāore anō kia tae ki tētahi whakaaetanga, tētahi tono mō ngā tohungatanga pai o te Taraipiunara Whakatau Take, ā, mēnā kei te wātea, tētahi whakautu ki taua tono.

5.5 Me utu e ngā Rōpū ki a BDT te Utu Tuatahi e ai ki te wāhanga 1 o te Tāpiritanga 1 o ēnei Ture i mua atu, i muri tonu mai rānei i te tukunga o te Tono mō te Whakataunga.

5.6 Kāore he mahi whakahaere, he mahi tukanga rānei e mahia e BDT e pā ana ki te whakatūnga o te Taraipiunara Whakatau Take kia utua rā anō te Utu Tuatahi.

5.7 Ka taea e tētahi Rōpū te utu i te Utu Tuatahi katoa hei whakarite i te whakatūnga tonu o te Taraipiunara Whakatau Take.

Ngā kirimana maha

5.8 Ka taea e te Kaitono te tīmata i tētahi Whakataunga Kotahi mō ngā tautohe, ngā rerekētanga rānei e puta mai ana i te kirimana neke atu i te kotahi, e pā ana rānei ki ēnei kirimana, engari: (a) he ōrite ngā rōpū o ia kirimana; (b) he hototahi ngā Whakaaetanga Whakataunga; me (c) ka whakaae ngā Rōpū ki tētahi Whakataunga Kotahi i raro i ēnei Ture.

WĀHANGA II: TE WHAKATŪNGA O TE WHAKATAUNGA WHAKATAUTANGA

6.0 Te hanganga me te whakatūnga o te Taraipiunara Whakatau Take

Tukanga

6.1 Ka whakatūria he kaiwhakatau kotahi hei Taraipiunara Whakatau e BDT ina whiwhi i tētahi Tono Whakatau kua oti te whakaoti me te Utu Tuatahi.

6.2 Kāore e whakaaetia e tetahi Rōpū, e tetahi atu tangata rānei, tētahi kaiwhakatau i raro i te Whakaaetanga Whakatau. Ko BDT anake te tangata whai mana ki te whakatū kaiwhakatau.

6.3 Mena kua whakaae ngā Rōpū kia whakatūria tētahi tangata hei kaiwhakatau, ka kiia taua whakaaetanga he whakaaetanga ki te whakaingoa i tētahi kaiwhakatau mō ngā take katoa. Ka taea anake te whakatū i tētahi kaitono pērā e BDT hei kaiwhakatau i runga i tana whakatutukitanga i mua i ngā Ture 6.20-6.21. Ka taea e BDT te whakakore i te whakatū i tētahi kaitono mena ka whakatauhia e ia, i runga i tana whakaaro anake, kāore ia i te tika, i te motuhake, i te kore whakaaro tika rānei.

6.4 Mēnā ka pā mai tētahi o ēnei:

(a) te whakakorenga a te BDT ki te whakatū i te kaitono a ngā Rōpū i raro i te Ture 6.3;

(b) i te korenga o te kaitono a ngā Rōpū ki te whakaae ki te whakatūnga hei kaiwhakatau, ka taea e tētahi Rōpū, i muri i te paunga o ngā rā mahi e rima mai i te rā e whakamōhio ai a BDT ki ngā Rōpū kāore tā rātou kaitono i te tika, i te wātea rānei ki te whakaae ki te whakatūnga hei kaiwhakatau, te tono ā-tuhi kia whakatūria e BDT te kaiwhakatau.

6.5 Kāore tetahi Rōpū, me te Māngai o tētahi Rōpū, e āhei ki te whakawhitiwhiti kōrero ā-waha mō te Whakataunga ki tētahi kaiwhakatau, ki tētahi kaitono rānei mō tētahi kaiwhakatau kua tohua e te Rōpū, engari me whakamōhio atu ki te kaitono mō te āhua whānui o te tautohe me te uiui mō ngā pūkenga e tika ana mō te kaitono, tōna mana motuhake, tōna kore whakaaro tika, me tōna wātea.

Te tukanga e hiahiatia ana kia tere

6.6 Mena kei te rapu tetahi Rōpū i tētahi Whakaora Wā Poto i mua i te whakatūnga o te Taraipiunara Whakatau, mā BDT te kōwhiri me te whakatūnga o te Taraipiunara Whakatau e whakahaere. Ka whakapau kaha a BDT ki te whakatū i te Taraipiunara Whakatau i roto i te kotahi rā mahi i muri i te whiwhinga o te tono mō te Whakaora Wā Poto.

6.7 Mō ngā kaupapa o te Ture 6.6, ka pupuri a BDT i tētahi rōpū kaiwhakawa motuhake hei whakatū i ngā wā e tonoa ana he Whakaora Wā poto.

6.8 Ka whakaarohia e te kaiwhakatau whakatau i te tono mō te Whakaora Wā Poto te tono i runga anō i ngā āhuatanga kua whakatakotoria i roto i te Ture 30.3.

6.9 Ka taea e te kaiwhakatau te whakahaere i ngā mahi hei whakatau i te Whakaora Wā Poto i runga i tētahi tikanga e whakaarohia ana e ia he tika mō ngā āhuatanga, me te whai whakaaro ki te āhua ohorere me te rangitahi o te Whakaritenga Wā Poto e rapuhia ana. Kāore e hiahiatia ana kia karangahia e te kaiwhakatau he hui, he whakarongo rānei me ngā Rōpū, ā, ka taea e ia te whakatau i te tono mō te Whakaora Wā Poto i runga i ngā tuhinga e wātea ana, mā te ota, mā te Whakataunga rānei.

6.10 Ka whakapau kaha te kaiwhakatau ki te whakatau i roto i ngā rā mahi e rima o te whakatūnga, ā, ka taea e ia te whakatau i tētahi ota, i tētahi Whakatau rānei e whakaaetia ana i raro i ngā Ture 30.2, 30.4, me 30.5.

6.11 Whai muri i te whakataunga o te Whakaora Wā Poto, ka noho tonu te kaiwhakatau i whakatūria i raro i te Ture 6.6 hei Taraipiunara Whakatau.

6.12 Mena ka tonoa he Whakaora Wā Whawhati Tata, ka whakaroahia ngā herenga wā katoa i raro i ēnei Ture mā te wā e pahemo ana i waenga i te rā i tukuna ai te tono mō te Whakaora Wā Whawhati Tata me te rā i whakatauhia ai te tuku i te Whakaora Wā Whawhati Tata.

Te whakakapinga o te kaiwhakawa whakatau i te Whakaora Wā Whawhati Tata

6.13 Mena ka werohia te kaiwhakawa i mua i tana whakatau i tētahi tono mō te Whakaora Wā Poto, ka whakapau kaha a BDT ki te whakatau i te wero i roto i ngā rā mahi e toru i muri i te whiwhinga o te wero. Mena ka tukuna he wero, ka whakapau kaha a BDT ki te:

(a) whakapāho atu i te wero ki ia Rōpū me te kaiwhakawa i werohia i roto i te kotahi rā mahi i muri i te whiwhinga o te wero;

(b) tukua ia Rōpū kē atu me te kaiwhakatau tautohe i tautohetia kia kotahi te rā mahi mai i te whiwhinga o taua whakawhitiwhiti kōrero ki te whakautu; ā

(c) whakaarohia te wero, ā, whakatauhia i roto i te kotahi rā mahi mai i te paunga o te wā e taea ai e ngā Rōpū me te kaiwhakatau tautohe te whakautu, ahakoa e whakamahia ana e rātou taua mana, kāore rānei.

6.14 Whai muri i te whakataunga o tētahi tono mō te Whakaora Wā Poto, ka taea te tango i te kaiwhakatau i whakatūria mō taua kaupapa i raro i te Ture 6.6 mā te whakaaetanga a ngā Rōpū. E kore tētahi whakaaetanga pērā e whakakore i tētahi ota, i tētahi Whakatau rānei mō te Whakaora Wā Poto i hangaia e taua kaiwhakatau. Kātahi ka whakatūria te Taraipiunara Whakatau i runga anō i ngā Ture 6.1-6.4.

Te whiriwhiri me te whakatūnga o te kaiwhakawa whakatau e te BDT

6.15 Ka tono pea a BDT i ia Rōpū kia whakarato i ngā mōhiohio e whakaarohia ana e ia he mea tika hei whakatutuki i tana mahi whiriwhiri me te whakatū i raro i ēnei Ture. Ka whai whakaaro a BDT ki aua mōhiohio engari kāore e herea e ia i roto i te whakatūnga i taua mea e kitea ana e ia he mea tika.

6.16 Ka whakaarohia e te BDT:

(a) tetahi whakaaetanga tuhituhi, tetahi whakaingoatanga tahi rānei a ngā Rōpū;

(b) tētahi tikanga, tētahi paearu rānei mō te kōwhiri i te kaiwhakatau i whakaaetia ā-tuhi e ngā Rōpū;

(c) ngā āhuatanga katoa e tika ana, tae atu ki te āhua o te whanaungatanga ture i puta mai ai te tautohe, i pā rānei ki a ia;

(d) te āhua me ngā āhuatanga o te tautohe;

(e) te nui moni, te uara rānei o te tautohe;

(f) te tokomaha, te wāhi noho, me ngā reo o ngā Rōpū;

(g) mēnā ka wātea te kaiwhakatau ki te whakatau wawe i te take i runga anō i ngā herenga a te kaiwhakatau i raro i ēnei Ture; ā,

(h) ētahi atu āhuatanga e whakaarohia ana e ia he mea nui mō ngā āhuatanga.

6.17 Mēnā ka whiriwhiria, ka whakatūria hoki e BDT tētahi kaiwhakatau i raro i ēnei Ture, ka whai whakaaro ia ki ngā Aratohu a te Rōpū Rōia o te Ao mō ngā Taupatupatu Pānga i roto i te Whakatau Tauhokohoko o te Ao e mau tonu ana i te rā o te Tono mō te Whakatau Tauhokohoko, engari kāore e herea ki te whakamahi.

6.18 Ka whakapau kaha a BDT ki te whakarite i tētahi wā i raro i ēnei Ture i roto i ngā rā mahi e rima i muri i te whiwhinga o tētahi Tono mō te Whakataunga me te Utu Tuatahi.

6.19 Ko ngā whakataunga katoa a BDT ki te whakatū i tētahi kaiwhakatau i raro i ēnei Ture he whakamutunga, ā, he herenga ki ngā Rōpū. Kāore e taea te piira ki a BDT. Kāore a BDT e hiahiatia kia whakapuaki, kia whakapuaki rānei i ngā take mō tāna whakataunga.

6.20 Me whakarato e te Kai-Rehita te tangata kāore i te rārangi kaiwhakatau kua whakaaetia e te BDT, ā, e whakapā atu ana ki a ia mō tōna whakatūnga hei kaiwhakatau i raro i ēnei Ture:

(a) he whakarāpopototanga tuhituhi mō ōna tūranga ngaio o mua me o nāianei me ōna wheako hei kaiwhakawa;

(b) he rārangi o āna utu; me (c) ētahi atu mōhiohio e whakaarohia ana e te Kai-rehita he mea tika.

6.21 Me whakarato e te tangata e whakapā atu ana ki a ia mō tōna whakatūnga hei kaiwhakawa i raro i ēnei Ture he whakapuakitanga tuhituhi ki te Kai-rehita e whakaatu ana, ki te mea pai rawa atu o tōna mōhiotanga:

(a) mēnā he āhuatanga, o mua, o nāianei rānei, e ara ake ai he ruarua tika mō tōna kore whakaaro motuhake, tōna tū motuhake rānei i ngā kanohi o tētahi o ngā Rōpū; ā

(b) mēnā kei te rite, kei te hiahia, ā, kei te kaha te kaitono ki te whakapau i te wā, te uaua, me te kaha ki te whakarite kia tere te whakahaere o te Whakataunga i runga anō i ēnei Ture.

6.22 Me noho motuhake, me noho motuhake hoki tetahi kaiwhakatau e whakahaere ana i tētahi Whakatau i raro i ēnei Ture, i ngā Rōpū. Kāore e taea e tetahi kaiwhakatau kua whakatūria ki tētahi Taraipiunara Whakatau te mahi hei rōia, hei Māngai, hei kaitohutohu rānei, mō tētahi Rōpū. Mai i te wā i whakatūria ai ia kaiwhakatau, ka mau tonu tana kawenga ki te whakaatu tonu ki ngā Rōpū me te BDT i ngā āhuatanga katoa e puta ake ana i te heke mai, ka ara ake ai he ruarua tika mō te kore whakaaro motuhake, te motuhake rānei o taua kaiwhakatau i mua i te aroaro o tētahi o ngā Rōpū. Ka haere tonu tēnei kawenga kia oti rā anō te Whakatau.

6.23 Ko ngā whakatūnga katoa a BDT i raro i ēnei Ture ka whakaūtia e tētahi Pānui Whakatūnga i tukuna e te Kai-Rehita.

7.0 Te whakakapinga o tētahi kaiwhakawa

7.1 Ka taea e BDT te whakakore i te whakatūnga o tētahi kaiwhakatau, me te whakatū i tētahi kaiwhakatau whakakapi i runga i tana ake whakaaro, i runga rānei i tētahi wero tuhituhi a tētahi Rōpū mēnā:

(a) ka tukuna e te kaiwhakatau ā-tuhi he pānui ki a BDT me ia Rōpū mō tōna hiahia ki te rihaina hei kaiwhakatau ā-tuhi; rānei

(b) ka whakaae ngā Rōpū ki te whakakorenga o te mana o te kaiwhakatau; rānei

(c) kei reira ngā āhuatanga e puta ai ngā feaa tika mō te kore whakaaro motuhake, te mana motuhake rānei o te kaiwhakawa;

(d) ka kore e taea, ka kore rānei e pai te kaiwhakatau i roto i te ture, nā te ngoikore rānei, ki te mahi i ngā mahi o taua tūranga, ki te kore rānei e tutuki i ana mahi i roto i ngā wā kua whakaritea e ai ki ēnei Ture.

7.2 Ka āhei noa te Rōpū ki te wero i te kaiwhakatau i whakatūria e taua Rōpū mō ngā take ka mōhiotia e ia i muri i te whakatūnga.

7.3 Me whakamōhio e te Rōpū e tono ana kia whakakapia te kaiwhakatau i roto i te Taraipiunara Whakatau, i ngā Rōpū katoa, me te BDT i roto i ngā rā mahi e rima i muri i te mōhio ki ngā āhuatanga e puta ai te wero ( Pānui Wero ). Me whakamārama i roto i te Pānui Wero ngā take i ahu mai ai te tono kia whakakapia te kaiwhakatau.

7.4 Ka taea e ia Rōpū kē atu me te kaiwhakatau tautohe te whakautu ki te wero. Mena kei te hiahia rātou ki te whakamahi i taua mana, me tuku atu e rātou tā rātou whakautu ki a BDT, ki ia Rōpū kē atu, me te Taraipiunara Whakatau Tautohe, i roto i ngā rā mahi e rima i muri i te whiwhinga o te Pānui Wero.

7.5 Mena ka whakaae ia Rōpū ki te tono, ka hoki whakamuri rānei te kaiwhakatau tautohe, ka whakapau kaha a BDT ki te whakatū i tētahi kaiwhakatau whakakapi i roto i ngā rā mahi tekau i muri i te whiwhinga o te Pānui Wero. Ahakoa pēhea, ko te whakakapinga o te kaiwhakatau tautohe e BDT ehara i te tohu i te whakaae ki te mana o tētahi take i kōrerotia i roto i te Pānui Wero.

7.6 Mena kāore ia Rōpū kē atu e whakaae ki te tono, ā, kāore te kaiwhakatau tautohe e hoki whakamuri, ka whakatauhia e BDT te whakatau mēnā ka whakatūria he kaiwhakatau whakakapinga i muri i te whai wāhi o te kaiwhakatau tautohe me ia Rōpū ki te whakautu i te wero.

7.7 Ka whakapau kaha a BDT ki te whakatau i te tono whakakapinga o te kaiwhakatau i roto i ngā rā mahi 15 i muri i te whiwhinga o te Pānui Wero. He whakataunga whakahaere tēnei, ā, he whakataunga whakamutunga, he herenga hoki ki ngā Rōpū me te kaiwhakatau. Kāore e taea te piira ki a BDT. Kāore a BDT e hiahiatia kia whakapuaki, kia whakapuaki rānei i ngā take mō tana whakataunga.

7.8 Kāore te tono kia whakakapia te kaiwhakatau e pā ki te whakahaerenga o te Whakatau, ki te kore te kaiwhakatau e rihaina, e whakakapia rānei.

7.9 Mena ka rihaina, ka whakakapia rānei tētahi kaiwhakatau mō tētahi take, ka whakaroahia ngā wā katoa i raro i ēnei Ture mā te wā i waenganui i te rihaina, te tangohanga rānei o te kaiwhakatau me te whakatūnga o tētahi kaiwhakatau whakakapi, ki te kore e whakatauhia e te Taraipiunara Whakatau hou kia whakahokia tētahi wāhanga o ngā whakahaerenga o mua. I tēnei take whakamutunga, ka ōrite te wā whakaroa ki te wā i pahemo mai i te rā o te mahi tuatahi ka mahia e tētahi Rōpū ka whakahokia tae noa ki te whakatūnga o te kaiwhakatau whakakapi.

7.10 Mena, i mua i te whakakapinga o tētahi kaiwhakatau, kua tukuna e te Taraipiunara Whakatau he Whakataunga Wā poto, he Whakataunga Wā poto, he Whakataunga Wāhanga rānei, kāore ngā whakahaerenga e pā ana ki aua whakatau me ngā Whakataunga e whakahokia, ā, ka mau tonu te mana o aua whakatau me ngā Whakataunga.

7.11 Mā BDT e whakatau te nui o ngā Utu me ngā Whakapaunga (mēnā he mea kei roto) e whakaarohia ana e ia he tika kia utua ki te kaiwhakawa kua whakakapia i roto i ngā āhuatanga.

WĀHANGA III: NGĀ TIKANGA A TE WHAKATAUNGA WHAKATAUTANGA

8.0 Te Tūru Whakatau Take

8.1 Ki te kore e whakaaetia tētahi atu e ngā Rōpū, ko Tāmaki Makaurau, Aotearoa te Tūnga o te Whakataunga.

9.0 Te Reo o te tukanga Arb-Med

9.1 Ki te kore e whakaaetia e ngā Rōpū, mā te Taraipiunara Whakatau Tautohe e whakatau te reo, ngā reo rānei ka whakamahia i roto i te Whakatau Tautohe. Mēnā kāore he whakaaetanga, he whakataunga rānei e whakahē ana, ko te reo Ingarihi te reo o te Whakatau Tautohe.

9.2 Ka āhei te Taraipiunara Whakatau Take ki te whakahau kia haere tahi mai ngā tuhinga, ngā whakaaturanga rānei i tukuna mō te kaupapa o te Whakatau Take, i tukuna i roto i tō rātou reo taketake, me te whakamāoritanga (me whakamāori rānei) ki te reo, ki ngā reo rānei o te Whakatau Take i whakaaetia e ngā Rōpū, i whakatauhia rānei e te Taraipiunara Whakatau Take.

10.0 Ture tukanga e whakahaere ana i te Whakataunga

10.1 Ko te ture e pā ana ki te Whakaaetanga Whakatau Tautohe me te Whakatau Tautohe ko te Ture Whakatau Tautohe o Aotearoa 1996 (te Ture ), tae atu ki ngā Āpitihanga Tuatahi me te Tuarua, engari ki te mea ka whakarerekētia te ture tukanga e ēnei Ture, e tētahi atu tikanga rānei mā te whakaaetanga tuhituhi a ngā Rōpū, ā, kāore taua whakaaetanga, whakarerekētanga rānei e āraia e te Ture.

10.2 Kāore e whakaaetia e tētahi Rōpū te tono ki te Kōti Matua i raro i te Wāhanga 4 o te Āpitihanga Tuarua o te Ture kia whakatau i tētahi pātai ture tuatahi i roto i tētahi Whakataunga i raro i ēnei Ture.

10.3 Kāore e whakaaetia e tētahi Rōpū te tuku piira ki te Kōti Matua i raro i te Wāhanga 5 o te Āpitihanga Tuarua o te Ture mō tētahi pātai ture e puta ake ana i tētahi Whakataunga me te kore whakaae a ia Rōpū kē atu i tukuna i muri i te whakaputanga o taua Whakataunga, me te kore rānei e whakaaetia e te Kōti Matua.

10.4 Kāore e whakaaetia e tētahi Rōpū te tono ki te Kōti Matua i raro i te Wāhanga 6(3) o te Āpitihanga Tuarua o te Ture kia whakarerekētia te nui, te tohatoha rānei o ngā Utu me ngā Whakapaunga e puta mai ana i tētahi Whakataunga i tukuna i raro i ēnei Ture.

11.0 Te whakamahinga o te ture matua

11.1 E wātea ana ngā Rōpū ki te whakaae ki ngā ture e whakamahia ana e te Taraipiunara Whakatau Take ki te kaupapa o te tautohe i roto i ngā rohe o te ture e pā ana ki te Tūnga o te Whakatau Take. Mēnā kāore he whakaaetanga pēnei, ka whakamahia e te Taraipiunara Whakatau Take ngā ture taupatupatu ture e whakaarohia ana e ia he tika hei whakatau i te ture matua.

11.2 Me whai whakaaro te Taraipiunara Whakatau Take ki ngā whakaritenga o te kirimana me ngā tikanga hokohoko e pā ana ki te kaupapa o te kirimana.

11.3 Ka whakatauhia e te Taraipiunara Whakatau Take ngā take e tautohetia ana i runga i ngā whakaaro o te tika, te ōritetanga, me te hinengaro pai, mēnā kua whakamanahia e ngā Rōpū kia pērā, ā, mēnā kāore taua whakaaetanga i te aukatia e te ture e whakahaere ana i te Whakatau Take.

12.0 Te āhua o te tautohe

12.1 Ko ngā take tautohenga hei whakatau mā te Taraipiunara Whakatau Take ko ngā mea kua tautuhia i roto i te Whakaaetanga Whakatau Take, me ērā atu kua tautuhia i roto i te Pānui Whakatau Take (mēnā e tika ana), te Kereme, me tetahi Tiaki, Kereme Whakahē, Tiaki ki te Kereme Whakahē, te kereme whakawhiti rānei i whakapuakina i waenganui i ngā Kaiwhakautu, i ngā Kaitono rānei.

13.0 Te Whakaaturanga

13.1 Ka taea e tētahi Rōpū ki te Whakataunga te puta mai ki te aroaro o te kanohi, te māngai, te āwhina rānei a tētahi tangata ahakoa he tika ā-ture, kāore rānei, engari ko te whakaurunga o te Māngai e taua Rōpū kāore e whakawehi, e whakahē rānei i te hanganga, i te pono rānei o te Taraipiunara Whakataunga, o te Whakataunga rānei, i te mutunga rānei o tētahi Whakataunga nā te whanaungatanga o mua, o nāianei rānei i waenganui i te Māngai me tētahi kaiwhakataunga, ka ara ake pea he ruarua tika mō te kore whakaaro tika, te motuhake rānei o te kaiwhakataunga, ki te kore tētahi o ngā Rōpū e whakahē i muri i te whakaaturanga tika.

13.2 Kia whakatūria rā anō te Taraipiunara Whakatau Take, me whakamōhio wawe tonu ia Rōpū ki a BDT me ia Rōpū kē atu mō ngā ingoa me ngā taipitopito whakapā o ngā Māngai katoa e whai wāhi ana mō ngā kaupapa o te Whakatau Take.

13.3 Whai muri i te whakatūnga o te Taraipiunara Whakatau Take, me whakamōhio ā-tuhi ki ia atu Rōpū me te Taraipiunara Whakatau Take tetahi whakaurunga o tētahi Māngai, tetahi tāpiritanga rānei e whakaarohia ana, te whakarerekētanga rānei o te māngai a tētahi Rōpū, ā, ka whai mana anake mēnā ka whakaaetia e te Taraipiunara Whakatau Take.

13.4 Ka āhei te Taraipiunara Whakatau Tautohe ki te aukati i te whakaaetanga mō te whakaurunga o tētahi Māngai e tētahi Rōpū mēnā ka whakaarohia e te Taraipiunara Whakatau Tautohe, i runga i tōna whakaaro anake, ka taea e te whakaurunga o taua tangata te whakawehi, te whakahē rānei i te hanganga me te mana o te Taraipiunara Whakatau Tautohe, te Whakatau Tautohe rānei, te mutunga rānei o tētahi Whakataunga, i runga i te take o tētahi taupatupatu pānga pea, o tētahi atu arai rānei.

13.5 Ko tētahi herenga, kawenga rānei e pā ana ki tētahi Māngai i raro i ēnei Ture, he herenga, he kawenga rānei nō te Rōpū e māngaitia ana, ā, me waha e taua Rōpū ngā hua o tētahi whanonga hē a tōna Māngai.

13.6 Kāore te Māngai e tika kia:

(a) te whakauru, te ngana rānei ki te whakauru i tētahi whakawhitiwhiti kōrero ex parte ki tētahi kaiwhakatau mō te Whakatau ina whakatūria taua kaiwhakatau ki te Taraipiunara Whakatau;

(b) te tuku kōrero teka ki te Taraipiunara Whakatau Take;

(c) te tono, te whakatenatena rānei i tētahi kaiwhakaatu kia tuku taunakitanga teka;

(d) tuku mai i tētahi kaiwhakaatu, i tētahi tohunga rānei e mōhio ana ia he teka;

(e) whakatenatena i tētahi tohunga, i tētahi kaiwhakaatu rānei kia whakakapi i tā rātou ake kōrero, i tā te Māngai rānei whakaaro;

(f) tono kia whakaputaina, kia whakahē rānei ki te tono kia whakaputaina tētahi tuhinga, taunakitanga, taonga rānei, mō tētahi kaupapa hē (pēnei i te whakararuraru, te whakaroa rānei); rānei

(g) te pehi, te huna rānei, te tohutohu rānei i tētahi Rōpū kia pehi, kia huna rānei i tētahi tuhinga, taunakitanga, i tētahi atu tūemi rānei kua tonoa e tētahi atu Rōpū, kua whakaaetia rānei e te Rōpū e tohu ana ia, kua whakahaua rānei e te Taraipiunara Whakatau Take, kia whakaputaina.

13.7 Mēnā ka takahia e te Māngai te Ture 13.6 me te kore mōhio, ā, i muri mai ka mōhio ia ki taua takahi, kei a ia te kawenga ki te whakaatu i taua takahi ki te Taraipiunara Whakatau Take, me te whakatika i taua takahi mā tetahi huarahi e whakaarohia ana e te Taraipiunara Whakatau Take he tika.

13.8 Ka taea te whakaaro ki te takahi i te Ture 13.6 e te Taraipiunara Whakatau i te wā e wehewehe ana i ngā utu o te Whakatau i raro i te Ture 37.5. I te whai whakaaro ki ngā whanonga a te Māngai, ka taea e te Taraipiunara Whakatau te tohu, mēnā e tika ana, me pēhea te takahi i te Ture 13.6 me te nui o te utu e ārahi ana ki te wehewehenga rerekē o ngā utu.

13.9 Mēnā ka whakaarohia e te Taraipiunara Whakatau he takahi ā-whakaaro te Ture 13.6 a te Māngai, ā, ki te whakaaro te Taraipiunara Whakatau he koretake te whai wāhi tonu a te Māngai ki te Whakatau i te Take me te Whāinga Matua o ēnei Ture, ka taea e te Taraipiunara Whakatau i muri i te tuku i te whai wāhi ki ngā Rōpū ki te whakapuaki i ō rātou whakaaro mō te takahi i whakapaetia me ngā hua o te tikanga e whakaarohia ana e te Taraipiunara Whakatau i ēnei:

(a) ārai i te Māngai i te whai wāhi atu ki te katoa, ki tētahi wāhanga rānei o te Whakataunga; me/ranei

(b) te mahi i tētahi atu mahi e tika ana hei tiaki i te tika me te pono o ngā whakahaerenga me te whakamanatanga o te Whakataunga.

14.0 Ngā Aronga Ngā Huihuinga

14.1 Ka taea e te Taraipiunara Whakatau te karanga, ā, me haere ngā Rōpū ki ngā hui, hei matapaki me te whakatau i ngā take tukanga me ngā take whakarite wā ( Huihuinga Tohutohu ). Ka taea e te Taraipiunara Whakatau te whakahaere i ngā Huihuinga Tohutohu i tētahi huarahi e whakaarohia ana he tika i roto i ngā āhuatanga (ahakoa he kanohi ki te kanohi, mā te waea, he hui ataata, he whakawhitiwhiti kōrero hiko rānei) i ngā wā me ngā rā (me ngā wāhi hui kanohi ki te kanohi) e whakaritea ana e te Taraipiunara Whakatau.

15.0 Kereme

15.1 Ki te kore e whakaaetia tētahi atu wā e ngā Rōpū, e whakatauhia rānei e te Taraipiunara Whakatau Take, me whakapā atu te Kaitono ki te Taraipiunara Whakatau Take me te Kaiwhakautu i tētahi kōrero tuhituhi e whakaatu ana i ngā taipitopito o te kereme ( Kereme ) i te rā mahi 30 i muri i te Rā Tīmatanga, i mua atu rānei.

15.2 Me whakauru ki te Kereme:

(a) te āhua me te pūtake o te Kereme;

(b) te nui o te utu i tonoa, te awhina, te rongoā rānei i tonoa, tae atu ki tētahi kereme huamoni;

(c) ngā pūrongo a ngā tohunga, ngā kōrero a ngā kaiwhakaatu kua oatitia i whakawhirinakihia e te Kaitono;

(d) ngā tārua o ngā tuhinga matua katoa i whakawhirinakihia e te Kaitono, he nui hei āwhina i te māramatanga katoa o te Kereme, engari me te kore e whakawhāiti i te mana o te Kaitono ki te whakaputa me te whakawhirinaki ki ētahi atu tuhinga; ā,

(e) ngā tuku kōrero mō ngā take me ngā take ture e pā ana ki te Kereme, me ngā tautohe a te Kaitono mō aua take.

16.0 Te Tiaki me te Kereme Whakahē

16.1 Ki te kore e whakaaetia tētahi atu wā e ngā Rōpū, e whakatauhia rānei e te Taraipiunara Whakatau Take, ka āhei te Kaiwhakautu, i te rā mahi 60 i muri i te Rā Tīmatanga, i mua atu rānei, ki te tuku kōrero ki te Taraipiunara Whakatau Take me ia Rōpū kē atu he tauākī tuhituhi hei whakautu ki te Kereme me te hoatu i ngā taipitopito o ngā kereme ki te Kaitono ( Te Tiaki me te Kereme Whakahē ).

16.2 Me whakauru atu ki te Tiakitanga:

(a) ko ngā mea nui o te Kereme ka whakaaetia, ka whakaaetia rānei;

(b) ngā mea nui e tautohetia ana, me ngā take mōna;

(c) ngā pūrongo a ngā tohunga, ngā kōrero a ngā kaiwhakaatu kua oatitia i whakawhirinakihia e te Kaiwhakautu;

(d) ngā tārua o ngā tuhinga matua katoa i whakawhirinakihia e te Kaiwhakautu, he nui hei āwhina i te hunga Tiaki kia mārama katoa, engari me te kore e whakawhāiti i te mana o te Kaiwhakautu ki te whakaputa me te whakawhirinaki ki ētahi atu tuhinga; ā,

(e) ngā tuku kōrero mō ngā take me ngā take ture e pā ana ki te Kereme, me ngā tautohe a te Kaiwhakautu mō aua take.

16.3 Me whakauru ngā Kereme Whakahē:

(a) te āhua me te pūtake o te Kereme Whakahē;

(b) te nui o te utu i tonoa, te awhina, te rongoā rānei i tonoa, tae atu ki tētahi kereme huamoni;

(c) ngā pūrongo a ngā tohunga, ngā kōrero a ngā kaiwhakaatu kua oatitia i whakawhirinakihia e te Kaiwhakautu;

(d) ngā tārua o ngā tuhinga matua katoa i whakawhirinakihia e te Kaiwhakautu, e ranea ana hei āwhina i te māramatanga katoa o te Kereme Whakahē, engari me te kore e whakawhāiti i te mana o te Kaiwhakautu ki te whakaputa me te whakawhirinaki ki ētahi atu tuhinga; ā,

(e) ngā tuku kōrero mō ngā take me ngā take ture e pā ana ki te Kereme Whakahē, me ngā tautohe a te Kaiwhakautu mō aua take.

17.0 Whakautu me te Tiaki ki te Kereme Whakahē

17.1 Ki te kore e whakaaetia tētahi atu wā e ngā Rōpū, e whakatauhia rānei e te Taraipiunara Whakatau Take, ka āhei te Kaitono, i te rā mahi 80 i muri i te Rā Tīmatanga, i mua atu rānei, ki te tuku kōrero ki te Taraipiunara Whakatau Take me te Kaiwhakautu he kōrero tuhituhi hei whakautu ki te Tiaki me te Kereme Whakahē ( Whakautu me te Tiaki ki te Kereme Whakahē ).

17.2 Me whakauru te whakautu a te Kaitono ki tētahi Tiaki, ki tētahi Kereme Whakahē rānei:

(a) ko ngā mea nui i roto i te Tiaki, i te Kereme Whakahē rānei, e whakaaetia ana, e whakaaetia ana rānei;

(b) ngā mea nui e tautohetia ana, me ngā take mōna;

(c) ētahi atu pūrongo tohunga, ngā kōrero kaiwhakaatu oati rānei i whakawhirinakihia e te Kaitono;

(d) ngā tārua o ngā tuhinga tautoko matua i whakawhirinakihia hei taunakitanga e ranea ana hei āwhina i te māramatanga katoa o te Whakautu me te Tiaki ki te Kereme Whakahē, engari me te kore e whakawhāiti i te mana o te Kaitono ki te whakaputa me te whakawhirinaki ki ētahi atu tuhinga; ā,

(e) ngā tuku kōrero mō ngā take me ngā take ture e pā ana ki te Tiaki, ki te Kereme Whakahē rānei, me ngā tautohe a te Kaitono mō aua take.

18.0 Kāore he Whakatikatika ki te Kereme, te Tiaki me te Kereme Whakahē, me te Whakautu me te Tiaki ki te Kereme Whakahē

18.1 Kāore e whakaaetia e tētahi Rōpū te whakarerekē, te tāpiri rānei i tana Kereme, tana Tiaki me tana Kereme Whakahoki, tana Whakautu me tana Tiaki ki te Kereme Whakahoki rānei i muri i te paunga o te wā e taea ai te tuku i ngā tuhinga e tika ana ki te Taraipiunara Whakatau Take me ia Rōpū kē atu.

19.0 Te Mana Whakahaere o te Taraipiunara Whakatau Take

19.1 Ka taea e te Taraipiunara Whakatau te whakatau i runga i tōna ake mana whakahaere, tae atu ki ngā whakahē katoa e pā ana ki te noho, ki te mana rānei o te Whakaaetanga Whakatau. Mō taua kaupapa, ko tētahi rarangi whakatau e whai wāhi ana ki tētahi kirimana ka kiia he whakaaetanga motuhake mai i ngā tikanga kē atu o te kirimana. Ko te whakataunga a te Taraipiunara Whakatau kāore he mana o te kirimana, e kore e puta he mana kore o te rarangi whakatau i runga i te ture ipso jure (mehemea) kāore.

19.2 Me whakaara ake te tono kāore he mana whakahaere o te Taraipiunara Whakatau i mua i te tukunga o te Tiaki me te Kereme Whakahē. Kāore tetahi Rōpū e aukatia ki te whakaara ake i taua tono nā te mea kua whakatūria e taua Rōpū, kua whai wāhi rānei ki te whakatūnga o tētahi kaiwhakatau. Me whakaara ake te tono kei te hipa te Taraipiunara Whakatau i te whānuitanga o tōna mana i te wā tonu e whakaarahia ai te take e kīia ana kei tua atu i te whānuitanga o tōna mana i te wā o te whakahaerenga whakatau. Ka taea e te Taraipiunara Whakatau, i roto i ngā take e rua, te whakaae i tētahi tono i muri mai mēnā e whakaaro ana ia he tika te whakaroa.

19.3 Ka taea e te Taraipiunara Whakatau Take te whakatau i runga i tētahi tono kua whakahuatia i roto i te Ture 19.2 hei pātai tuatahi, hei Whakataunga rānei mō ngā take.

19.4 Mena kei te tū te Whakataunga Whakatau i Aotearoa, ā, ka whakatau te Taraipiunara Whakatau mō tētahi tono pēnei hei pātai tuatahi, ka taea e tētahi Rōpū te tono, i roto i ngā rā maramataka 30 i muri i te whiwhinga o te pānui mō taua whakataunga, ki te Kōti Matua kia whakatau i te take, ā, kāore e taea te piira i taua whakataunga. I te mea kei te tatari tonu taua tono, ka taea e te Taraipiunara Whakatau te haere tonu i ngā mahi whakatau me te tuku i tētahi Whakatau.

Te tukanga whakarāpopototanga – te whakakore wawe i ngā Kereme me ngā Tiakitanga

19.5 Ka taea e te Taraipiunara Whakatau Take te whakatau i tētahi, i ētahi atu rānei take o te meka, o te ture rānei mā te tukanga whakarāpopototanga.

19.6 Ka taea e tētahi Rōpū te tono ki te Taraipiunara Whakatau Take mō te whakakorenga wawe o tētahi Kereme, o tētahi Tiaki rānei i te katoa, i te wāhanga rānei, i runga i ngā take, tae atu ki ētahi atu mea , arā:

(a) kāore he take tautohe whaitake e whakaatuhia ana e te Kereme, e te Tiaki rānei, e tētahi wāhanga motuhake rānei o taua Kereme, Tiaki rānei, he mea koretake, he mea whakapataritari rānei, he mahi tukino rānei i te tukanga;

(b) ahakoa he pono, kāore ngā meka i whakapaetia e te Rōpū kē e whakaatu ana i tētahi kereme e whakaaetia ana e te ture;

(c) he mea tino koretake te whakapae mō ngā meka, ngā ture rānei e whai pānga ana ki te putanga o te Kereme, o te Tiaki rānei; me/ranei

(d) kei waho rawa atu i te mana whakahaere o te Taraipiunara Whakatau Take te Kereme, te Tiaki rānei.

19.7 Me tuku e te Rōpū e tono ana kia whakakorea wawetia tētahi Kereme, tētahi Tiaki rānei, te tono ki te Taraipiunara Whakatau Take, me te tuku atu i tētahi kape o te tono ki ia Rōpū me te BDT.

19.8 Me kī te tono mō te whakakorenga wawe o tētahi Kereme, o tētahi Tiaki rānei:

(a) ngā take i whakawhirinakihia;

(b) ko ēhea ngā take o te mahi kāore e angitu, me te take hoki;

(c) te āhua o te tukanga whakarāpopototanga kua whakaarohia; me

(d) te take e rite ai taua tukanga ki te Kaupapa me te Whāinga Matua o ēnei Ture kia tika ai mō ngā āhuatanga katoa o te take.

19.9 Ina tae mai te tono kia whakakorea wawetia tētahi Kereme, tētahi Tiaki rānei, me tuku e te Taraipiunara Whakataunga he whakatau hei whakakore i te tono, hei tuku rānei i te tono kia haere tonu, me te whakarite i te tukanga hei whakamahi.

19.10 Mena ka whakaaetia te tono mō te tukanga whakarāpopototanga kia haere tonu, me tuku e te Taraipiunara Whakatau he whakatau, he whakataunga rānei mō te tono kia whakakorea wawetia he Kereme, he Tiaki rānei, me ngā take, ka taea te whakarāpopoto.

19.11 Ka whakapau kaha te Taraipiunara Whakatau Take ki te tuku i tētahi whakatau, i tētahi whakataunga rānei mō te tono i roto i te wā poto rawa atu e taea ai i muri i te whiwhinga o te tono, me te whai whakaaro ki ngā āhuatanga o te take.

19.12 Mena ka whakaaetia te tono mō te tukanga whakarāpopototanga, ā, kāore te Kereme, te Tiaki rānei i whakakorea katoatia, ka whakaroahia ngā herenga wā katoa i raro i ēnei Ture mā te wā e pahemo ana mai i te rā i tukuna ai te tono ki te Taraipiunara Whakatau Take tae noa ki te wā i tukuna ai te whakatau, te Whakataunga rānei mō te tono.

Hekeretari Whakatau Take

19.13 Ki te kore e whakaaetia e ngā Rōpū, ka āhei te Taraipiunara Whakatau Tautohe, i muri i te whakamōhiotanga ki te Kai-rehita me te kōrero tahi me ngā Rōpū, ki te whakatū, i runga i tana whakaaro anake, i tētahi kaiawhina whakahaere ( Hekeretari Whakatau Tautohe ) i tētahi wāhanga o te Whakatau Tautohe hei āwhina i te Taraipiunara Whakatau Tautohe ki te whakatau i te tautohe me te whai hua i runga i te huarahi e rite ana ki te Kaupapa me te Whāinga Matua o ēnei Ture.

19.14 I mua i te whakatūnga o tētahi whakatūnga pēnei, me mahi e te Taraipiunara Whakatau Tautohe:

(a) whiriwhiria he kaitono tika, me te whai whakaaro ki ngā āhuatanga katoa o te take;

(b) te whakarite i te whakaaetanga o mua a taua tangata ki te whakaae ki taua whakatūnga i runga i ngā tikanga, me te ahua o te Whakaaetanga hei Mahi hei Hēkeretari Whakatau Take kua tāpirihia ki te Tāpiritanga 6 ki ēnei Ture;

(c) whakamōhio atu ki te Kai-rehita me ngā Rōpū mō tā rātou tono, me te tuku i tētahi kape o te Whakaaetanga kua whakamanahia kia mahi hei Hēkeretari Whakatau Take me te rārangi mahi a te kaitono;

(d) te whiwhi me te whai whakaaro ki ngā kōrero a ngā Rōpū me ngā whakahē katoa ki te whakatūnga; ā,

(e) ki te kore he whakahē e whakaaetia, ki te kore rānei e whakatauhia e te Taraipiunara Whakatau he whakahē, ka taea e te Taraipiunara Whakatau te whakatū i te Hēkeretari Whakatau.

19.15 Ko te Taraipiunara Whakatau Take te kawenga mō ngā mahi a te Hēkeretari Whakatau Take e pā ana ki te Whakatau Take i ngā wā katoa.

19.16 Kaua te Taraipiunara Whakatau Take e tuku i ngā mahi whakatau ki te Hēkeretari Whakatau Take, e whakawhirinaki rānei ki te Hēkeretari Whakatau Take ki te mahi i ētahi atu mahi nui a te Taraipiunara Whakatau Take.

19.17 Me rite tonu te mana motuhake, te kore whakaaro pākiki, me te noho muna ki te Hēkeretari Whakatau Take ki ngā paerewa o te Taraipiunara Whakatau Take.

19.18 Me tuku e ngā Rōpū ki te Hēkeretari Whakatau Take te ārai mate ōrite ki tērā i tukuna ki te Taraipiunara Whakatau Take i raro i ngā Ture 39.1-39.5.

19.19 Ko ngā utu mō te Hēkeretari Whakatau Take ka uru ki ngā utu a te Taraipiunara Whakatau Take. 19.20 Ko ngā whakapaunga whaitake katoa i puta i te Hēkeretari Whakatau Take i te whakahaerenga o āna mahi me whakahoki e ngā Rōpū te utu.

20.0 Hononga

20.1 Kāore he whakaritenga mō te honohono i raro i ēnei Ture mō te Whakataunga Whakataunga Tere.

21.0 Whakakotahitanga

21.1 Kāore he whakaritenga mō te whakakotahitanga i raro i ēnei Ture mō te Whakataunga Whakataunga Tere.

22.0 Te Whakakitenga o ngā tuhinga

22.1 Kāore e whakaaetia kia kitea, kia tirotirohia rānei ngā tuhinga i raro i ēnei Ture mō te Whakataunga Whakataunga tere.

22.2 Me whakarato e ia Rōpū he kape o ngā tuhinga katoa e tautokona ana e te Kereme, te Tiaki me te Kereme Whakahē, te Whakautu me te Tiaki rānei ki te Kereme Whakahē ki te Taraipiunara Whakatau Take me ia Rōpū kē atu i runga anō i ngā Ture 15.2, 16.2, 16.3, me 17.2.

22.3 Ka āhei te Taraipiunara Whakatau, i runga i te tono a tētahi Rōpū, i runga rānei i tana ake tono, ki te tono i tētahi Rōpū kia whakarato i ngā tuhinga, i ētahi atu taunakitanga rānei e hiahiatia ana e te Taraipiunara Whakatau, ā, ka āhei hoki ki te whakahau i tētahi Rōpū kia tukuna atu ki te Taraipiunara Whakatau, ki tētahi atu Rōpū rānei, tētahi rawa, taonga, taonga rānei kei raro i tōna mana, i tōna pupuri, i tōna mana whakahaere rānei, hei tirotiro, hei tirotiro, hei tango tauira, hei ine, hei pauna, hei whakaahua, hei tirotiro i tētahi tukanga, hei whakamātautau rānei. Mēnā ka kore tētahi Rōpū e whakaputa, e tuku rānei i tētahi tuhinga, taonga, taonga rānei, me te kore he whakamārama e tika ana, ka āhei te Taraipiunara Whakatau ki te whakatau i tētahi whakatau mai i taua korenga e whakaarohia ana e te Taraipiunara Whakatau he tika.

22.4 Hei karo i te ruarua, ka taea e te Taraipiunara Whakatau te whakarerekē i ngā tikanga whakaatu kua whakatakotoria i roto i ngā Ture 22.1-22.3.

22.5 Mena ka mahia he kitenga me te tirotiro, ka mahia i runga i ngā tikanga e whakahaua ana e te Taraipiunara Whakatau Take, me te whai whakaaro ki te Kaupapa me te Whāinga Matua o ēnei Ture. Ka taea e te Taraipiunara Whakatau Take, i runga i tana whakaaro, te whakahau i ngā Rōpū kia whakawhiti rārangi tuhinga kua whakamanahia e te afitati kua riro, kua noho rānei i raro i te mana, te mana whakahaere rānei o ngā Rōpū, ā, e pā ana ki tētahi take e pātaihia ana i roto i te Whakatau Take.

22.6 Ka āhei te Taraipiunara Whakatau Take, i runga i te tono a tētahi Rōpū, i runga rānei i tana ake tono, ki te whakakore i tētahi tuhinga, kōrero, whakaaturanga ā-waha, tūemi rānei, mai i ngā taunakitanga, whakaputanga, tirotiro rānei, mō tētahi o ngā take e whai ake nei:

(a) te kore e ranea te hiranga ki te take, te kore rānei e whai kiko ki tōna putanga;

(b) te aukati ture, te mana rānei i raro i ngā ture ture, tikanga matatika rānei kua whakatauhia e te Taraipiunara Whakatau Take kia whai mana;

(c) te taumahatanga koretake ki te whakaputa i ngā taunakitanga e tonoa ana;

(d) te ngaronga, te whakangaromanga rānei o te tuhinga, o te taonga rānei kua whakaaturia me te tūponotanga whaitake kua puta;

(e) ngā take mō te muna arumoni, hangarau rānei e whakatauhia ana e te Taraipiunara Whakatau he mea whai mana;

(f) ngā take mō te aro nui ki ngā mahi tōrangapū, ki ngā mahi whakahaere rānei (tae atu ki ngā taunakitanga kua whakarōpūtia he mea ngaro e te kāwanatanga, e te whakahaere tūmatanui rānei o te ao) e whakatauhia ana e te Taraipiunara Whakatau he mea whai mana;

(g) ngā whakaaro mō te ōhanga tukanga, te ōritetanga, te tika, te ōritetanga rānei o ngā Rōpū e whakatauhia ana e te Taraipiunara Whakatau he mea whai mana; rānei

(h) ētahi atu take e tika ana mō ngā whakahaerenga a te kooti i te Tūnga Whakataunga.

23.0 Pūkete Whakaaetia

23.1 Kāore he whakaritenga mō te kohikohi i tētahi paihere tuhinga kua whakaaetia i raro i ēnei Ture mō te Whakataunga Whakataunga tere.

24.0 Whakarongo

24.1 Kāore e whakaaetia ngā whakawa ā-waha i raro i ēnei Ture mō te Whakataunga Tere mō ngā tuhinga. Heoi, ka taea e te Taraipiunara Whakataunga, i runga i tōna whakaaro anake, te karanga i tētahi hui a ngā Rōpū hei whakamārama i ngā āhuatanga o ngā take e tautohetia ana, ngā tuku a ngā Rōpū, ngā taunakitanga rānei i tukuna ki te Taraipiunara Whakataunga, hei whakatau rānei i tētahi tono mō ngā tohutohu, ngā tikanga whakaora rānei i raro i ēnei Ture.

25.0 Tukanga

25.1 Kei te Taraipiunara Whakatau Take te mana whānui rawa atu e whakaaetia ana e te ture ki te whakatau i te tautohe i roto i te huarahi tika, tere, whai hua, me te whakamutunga, e ai ki ēnei Ture me ngā mātāpono o te tika tūturu.

25.2 E whakaaetia ana, e whakaaetia ana hoki, ko te mea e kiia ana he tika tūturu i tētahi atu horopaki, me whakangawari kia tutuki ai ngā herenga wā i raro i ēnei Ture, kia tutuki ai hoki te Kaupapa me te Whāinga Matua kua whakahuatia.

25.3 Kei te Taraipiunara Whakatau te mana whakahaere me te mana ki te:

(a) te whakatakoto i ngā whakataunga me te tuku i ngā tohutohu e whakaarohia ana e ia he tika mō ngā tikanga i ngā wā katoa o te Whakataunga, tae atu ki, engari kāore e herea ki, te whakahaere i te raupapa o ngā whakahaerenga, te wehewehe i ngā whakahaerenga, te whakakore i ngā taunakitanga e tāruaruatia ana, e kore rānei e tika ana, te whakahaere i ngā huihuinga a ngā tohunga me te whakarite i tētahi tauākī tahi a ngā tohunga; ā,

(b) whakatau i tētahi, i ētahi atu rānei take o te meka, o te ture rānei mā te tukanga whakarāpopototanga e ai ki ngā Ture 19.5-19.12. 25.4 Me whakahaere e te Taraipiunara Whakatau te Whakatau i runga anō i te Kaupapa o ēnei Ture. Me tango e ia aua tikanga, me te tuku i ngā tohutohu me ngā whakataunga e hiahiatia ana hei whakarite kia tika, kia tere, kia whai hua hoki te tukanga whakatau i ngā take e tautohetia ana, ā, kia tutuki ai te Whāinga Matua ki te pai o te kaha o te Taraipiunara Whakatau.

25.5 Whai muri i te whakatūnga o te Taraipiunara Whakatau Take, me tuku ngātahi ngā kōrero, ngā tuhinga, me ngā mōhiohio katoa i tukuna ki te Taraipiunara Whakatau Take e tētahi Rōpū ki ia Rōpū me te Kai-Rehita.

26.0 Ngā Taunakitanga me te Whakaaetanga

26.1 Ka pikaua e ia Rōpū te kawenga ki te whakamatau i ngā meka e whakawhirinakihia ana hei tautoko i tana Kereme, i tētahi Parenga Whakaae rānei.

26.2 Ka haere tonu te Whakataunga i runga i ngā tuhinga tuku, ngā taunakitanga, me ngā rauemi katoa e tukuna ana ki ia Rōpū me te Taraipiunara Whakataunga i runga anō i ngā tikanga kua whakatakotoria i roto i ēnei Ture.

26.3 Ka āhei te Taraipiunara Whakatau Take ki te tono i ētahi atu tuku kōrero, mōhiohio, taunakitanga rānei e tika ana mai i tētahi Rōpū i ngā wā katoa, engari me hoatu he whai wāhitanga tika ki ia Rōpū ki te tuku kōrero mō aua tuku kōrero, mōhiohio, taunakitanga rānei.

26.4 Ko te whakaaetia, te hiranga, te taumaha, me te hiranga o ngā taunakitanga katoa e tukuna ana e ngā Rōpū ka whakatauhia e te Taraipiunara Whakatau Take. Kāore te Taraipiunara Whakatau Take e herea e ngā ture taunakitanga e pā ana ki te kooti ture.

Ngā taunakitanga a ngā tohunga

26.5 Me hoatu e te Rōpū e whakamahi ana i tētahi kaiwhakaatu tohunga tētahi kape o ngā Aratohu mō ngā Taunakitanga Tohunga me te Ture Whakahaere mō ngā Kaiwhakaatu Tohunga kua whakatakotoria i ngā Tāpiritanga 4 me te 5 o ēnei Ture ki te kaiwhakaatu tohunga.

26.6 Me kī te kaiwhakaatu tohunga i roto i tētahi pūrongo, i tētahi kōrero tuhituhi rānei kua pānuihia e te kaiwhakaatu tohunga te Ture Whakahaere a te BDT mō ngā Kaiwhakaatu Tohunga, ā, e whakaae ana ia ki te whakatutuki i taua ture.

26.7 Ko ngā taunakitanga a te kaiwhakaatu tohunga kāore i tutuki i ngā Ture 26.5 me 26.6 ka taea anake te tuku mai me te whakaaetanga a te Taraipiunara Whakatau Take, ā, ka whakawhiwhia ki te taumaha e whakaarohia ana e te Taraipiunara Whakatau Take he tika.

26.8 Ka āhei te Taraipiunara Whakatau Take ki te tohutohu i tētahi kaiwhakaatu tohunga ki te kōrero ki tētahi atu kaiwhakaatu tohunga hei ngana ki te whakatutuki i tētahi whakaaetanga mō ngā take e pā ana ki te mara o te tohungatanga o ngā tohunga, ā, ka āhei hoki ki te whakahau i ngā tohunga ki te whakarite i tētahi tauākī tahi mō ngā take e whakaaetia ana e ngā tohunga, ngā take kāore rātou e whakaae ana, me ngā take mō tā rātou whakahē.

Ngā tohunga kua whakatūria e te Taraipiunara

26.9 Kāore e āhei te Taraipiunara Whakatau Tautohe ki te whakatū i tana ake tohunga i raro i ēnei Ture mō te Whakatau Tautohenga Tere.

27.0 Ngā Haerenga me ngā Tirotiro

27.1 Ka taea e te Taraipiunara Whakatau Tautohe te tirotiro i te wāhi, te kaupapa, ngā rawa, ngā taonga, ngā tuhinga, tetahi atu taonga rānei e pā ana ki te tautohe, hei āwhina i a ia ki te whakatau i tana Whakataunga.

27.2 Ka āhei te Taraipiunara Whakatau Take ki te karanga i tētahi hui ki tētahi wāhi e whakaarohia ana e ia he tika mō te tirotiro i ngā taonga, ngā taonga, ngā tuhinga, me ētahi atu taonga rānei.

27.3 Me whakahaere ngā haerenga, ngā tirotiro rānei e te Taraipiunara Whakatau Take i te aroaro o ngā Rōpū katoa mēnā kāore i whakaaetia tētahi atu tikanga. Me tuku pānui ki ngā Rōpū te mea e tika ana mō ngā āhuatanga kia taea ai e rātou te tae atu ki tētahi haerenga, tirotiro rānei.

27.4 Kāore te mana o te Taraipiunara Whakatau Take ki te tiro, ki te tirotiro rānei i tētahi taonga e pāngia e te korenga o tētahi Rōpū ki te tae atu ki tētahi haerenga, ki tētahi tirotiro rānei kua whakaritea. Mēnā ka kore te haere, ka taea e te Taraipiunara Whakatau Take te haere tonu me te haerenga, te tirotiro rānei, me te whakatau i tētahi take i runga i āna ake kitenga.

28.0 Te Taunga o tētahi Rōpū

28.1 Mena, me te kore e whakaatu i ngā take e tika ana, ka kore te Kaitono e tuku i te Kereme i roto i te wā kua whakaritea i raro i ēnei Ture, me whakamutu e te Taraipiunara Whakataunga te whakahaerenga.

28.2 Mena, me te kore e whakaatu i ngā take e tika ana, ka kore te Kaiwhakautu e tuku kōrero mō te Tiaki me te Kereme Whakahoki, ka kore rānei te Kaitono e tuku kōrero mō te Tiaki ki te Kereme Whakahoki i roto i ngā wā e tika ana kua whakaritea i raro i ēnei Ture, me haere tonu te Taraipiunara Whakatau Take i ngā mahi.

28.3 Mēnā ka kore e tutuki te momo i roto i te Ture 28.2, ka kore rānei tetahi Rōpū e tutuki i ēnei Ture, i ngā tohutohu rānei a te Taraipiunara Whakatau Take, ka kore rānei tetahi Rōpū e tae atu ki tētahi hui, huihuinga, haerenga, tirotiro rānei i karangatia e te Taraipiunara Whakatau Take me te kore e whakaatu i te take e ranea ai mō taua korenga, me haere tonu te Taraipiunara Whakatau Take me te whakatau i te Whakatau Take i runga i ngā mōhiohio me ngā taunakitanga kei mua i a ia.

28.4 Heoi, ki te mea kua whakarērea te Whakataunga e ngā Rōpū, kua tangohia rānei ngā Kereme me ngā Kereme whakawhiti e ngā Rōpū, ka taea e te Taraipiunara Whakataunga te whakahau kia mutu te Whakataunga, engari, i muri i te hoatutanga o tētahi wā tika ki ngā Rōpū hei whakautu, kāore he Rōpū e whakahē ana i roto i te tuhituhi.

29.0 Te whakakorenga o te tika ki te whakahē

29.1 Ko tētahi Rōpū ki te Whakataunga e haere tonu ana me te Whakataunga me te kore e whakatū wawe i te:

(a) he tono mō te mana whakahaere i runga anō i te Ture 19.2;

(b) he whakahē mō tētahi tohutohu, whakahau rānei a te Taraipiunara Whakatau Take;

(c) tetahi whakahē mō te korenga e tutuki i ēnei Ture;

(d) ko tētahi atu mahi hē e pā ana ki te Taraipiunara Whakatau Take, ki te whakahaere rānei a te Whakatau Take, ka kiia kua whakakorea tōna mana whakahē i muri mai, ki te kore e whakatūturutia i taua wā tonu kāore i te mōhio, ā, kāore hoki i taea e ia te kimi i ngā take mō te whakahē me te āta whakaaro nui.

WĀHANGA IV: TE WHAKAMĀTAURANGA ME TE HAUMARUTANGA MŌ NGĀ UTU

30.0 Ngā Mahi Wā poto

30.1 Ka āhei tētahi Rōpū, me te whakamōhio atu ki ia Rōpū kē atu, ki te tono i tētahi Ture Wā i ngā wā katoa i muri i te tuku i te Tono Whakatau Whakatau ki a BDT.

30.2 Ko te Whakaritenga Wā poto he whakaritenga wā poto, ahakoa he Whakataunga, e hiahiatia ana tētahi Rōpū i tētahi wā i mua i te tukunga o tētahi Whakataunga e pā ana ki tētahi tautohe, kia mahi i ngā mea katoa, i ētahi rānei o ēnei e whai ake nei:

(a) te pupuri, te whakahoki rānei i te āhua o nāianei i te mea kei te tatari kia whakatauhia te tautohe;

(b) mahi i tētahi mahi hei ārai, hei karo rānei i te mahi i tētahi mahi ka pā kino pea ki te Whakataunga, ki te Whakataunga rānei i tēnei wā tonu, i tēnei wā tonu rānei;

(c) whakarato i tētahi huarahi hei tiaki i ngā rawa hei whakatutuki i tētahi Whakataunga i muri mai;

(d) te tiaki i ngā taunakitanga e tika ana, e whai kiko ana hoki mō te whakatau i te tautohe;

(e) hoatu he pūtāhui mō ngā utu.

30.3 I mua i te tukunga a te Taraipiunara Whakatau i tētahi Whakatakotoranga Wā poto, me whakamana e te kaitono te Taraipiunara Whakatau (ki te nui e whakaarohia ana e te Taraipiunara Whakatau he tika) ko:

(a) tera pea ka puta he kino kāore e taea te whakatika mā te whakawhiwhinga o ngā utu kino mēnā kāore te Ture Wā poto e whakaaetia;

(b) ka nui ake te kino o taua kino i te kino ka pā ki te Rōpū kāore i te tono mēnā ka whakahaua te Ture Wā poto;

(c) he tūponotanga whaitake tērā ka angitu te kaitono i runga i ngā take o te Kereme; ā,

(d) ka taea e te kaitono te utu i ngā utu, i ngā kino rānei o te Rōpū e tonoa ana he Ture Wā poto ki a ia mēnā kāore te kaitono i angitu i runga i ngā take o te Kereme.

30.4 Ka āhei te Taraipiunara Whakatau Tautohe ki te tono kia whakaratohia e te kaitono he pūtāhui tika i runga i te huarahi e whakaarohia ana e ia he tika, hei whakaritenga mō te tuku i tētahi Ture Wā poto.

30.5 Ka taea te wehewehe tuatahi i ngā utu e pā ana ki te tono mō tētahi Whakatakotoranga Wā poto e te Taraipiunara Whakatau Take i runga i tētahi whakahau, i tētahi tohutohu rānei, i runga anō i te mea ka utua i runga i te whakataunga a te Taraipiunara Whakatau Take i ngā utu o te Whakatau Take i te Whakataunga Whakamutunga.

30.6 Me whakaatu wawe tonu e te kaitono ki te Taraipiunara Whakatau Take tetahi huringa nui o ngā āhuatanga i tonoa ai, i whakaaetia ai rānei he Ture Wā poto.

30.7 Ka āhei te Taraipiunara Whakatau Take ki te whakarerekē, ki te whakamutu, ki te whakakore rānei i tētahi Ture Wā i ngā wā katoa i runga i te tono a tētahi Rōpū. I roto i ngā āhuatanga motuhake, ka āhei te Taraipiunara Whakatau Take ki te whakarerekē, ki te whakamutu, ki te whakakore rānei i tētahi Ture Wā i runga i tana ake whakaaro i muri i te tuku pānui i mua ki ngā Rōpū.

30.8 Kāore te tukunga o tētahi Inenga Wā poto e pā ki te mana whakatau a te Taraipiunara Whakatau Take ki te whakatau i muri mai. Ko te kaitono mō tētahi Inenga Wā poto he kawenga mō ngā utu, ngā kino rānei i pā ki tētahi atu Rōpū nā te Inenga Wā poto mēnā ka whakatau te Taraipiunara Whakatau Take i muri mai, i roto i ngā āhuatanga, kāore i tika kia tukuna te Inenga Wā poto. Ka taea e te Taraipiunara Whakatau Take te whakatau i aua utu, i aua kino rānei i ngā wā katoa o te Whakatau Take.

30.9 Kāore te tono mō tētahi Whakaritenga Wā poto i tukuna e tētahi Rōpū ki tētahi kōti whai mana i mua atu, i te wā rānei o te Whakataunga Whakataunga e whakahē ana i ēnei Ture. Me whakapā atu wawe ki te Kōti Whakataunga Whakataunga Whakataunga me ia Rōpū kē atu tētahi tono mō aua whakaritenga i tukuna i muri i te hanganga o te Taraipiunara Whakataunga Whakataunga, me tētahi whakatau a te kōti i tukuna e pā ana ki taua tono.

30.10 Mena ka tonoa he Ture Whakamana, ka whakaroahia ngā herenga wā katoa i raro i ēnei Ture mā te wā i waenganui i te rā i tukuna ai te tono mō te Ture Whakamana me te rā i whakatauhia ai te whakaaetanga o te Ture Whakamana.

31.0 Ngā Whakahau Tuatahi

31.1 Ka āhei tētahi Rōpū, ina tono ana mō tētahi Whakaritenga Wā poto, te tono mō tētahi ota e whakahau ana i tētahi Rōpū kia kaua e whakakore i te kaupapa o tētahi Whakaritenga Wā poto ( Whakataunga Tuatahi ).

31.2 Kāore he take e tukuna ai e te Rōpū e tono ana mō tētahi Whakataunga Tuatahi he pānui ki te Rōpū e tonoa ana te Whakataunga Wā poto mō te tono mō te Whakataunga Wā poto, mō te tono rānei mō te Whakataunga Tuatahi kia oti rā anō te whakatau i te tono mō te Whakataunga Tuatahi.

31.3 Me whakaatu e te Rōpū e tono ana mō tētahi Whakataunga Tuatahi ki te Taraipiunara Whakataunga ngā āhuatanga katoa e pā ana ki te whakatau a te Taraipiunara Whakataunga mō te tuku, te whakaroa rānei i te whakatau. Ka haere tonu te herenga kia whai wāhi rā anō ia Rōpū e tonoa ana, e whakahaua ana rānei te Whakataunga Wā ki te whakatakoto i tana take.

31.4 E whakaarohia ana i roto i ēnei Ture ko te tukunga o tētahi Whakataunga Tuatahi ka tukuna i roto i ngā take motuhake anake. Ka tukuna he Whakataunga Tuatahi mēnā:

(a) ka whakamanahia e te kaitono ngā take kua tohua i roto i te Ture 30.3 e te Taraipiunara Whakatau Take, i raro i ngā āhuatanga e whai ake nei:

(i) te whakarerekētanga e whakaatu ana ko te kino e aromatawaitia ana ko te kino ka puta mai i te whakaputanga, te kore rānei o te whakahau; ā,

(ii) ngā whakarerekētanga katoa e tika ana; me

(b) mā te whakaaturanga i mua i te tono mō te Inenga Wā poto ki te Rōpū e anga atu ana ki a rātou ka tūpono ka kore e tutuki te kaupapa o te inenga.

31.5 Me whakapau kaha te Taraipiunara Whakatau Take ki te whakatau i tētahi tono mō tētahi Whakataunga Tuatahi i roto i ngā rā mahi e toru.

31.6 I muri tonu i te whakataunga a te Taraipiunara Whakatau Take mō tētahi tono mō tētahi Whakataunga Tuatahi me te kore panui, me:

(a) whakamōhio atu ki ngā Rōpū katoa o:

(i) te tono mō te Inenga Wā poto;

(ii) te tono mō te Whakataunga Tuatahi;

(iii) te Whakataunga Tuatahi i tukuna e te Taraipiunara Whakatau Take (mēnā he mea kei a ia); me

(iv) ngā whakawhitiwhitinga kōrero katoa i waenganui i tētahi Rōpū me te Taraipiunara Whakatau Take e pā ana ki aua take; ā,

(b) hoatu he whai wāhitanga ki ia Rōpū ki te whakatakoto i ā rātou take i te wā wawe rawa e taea ai.

31.7 Me whakaatu wawe tonu e te kaitono ki te Taraipiunara Whakatau Take tetahi huringa nui o ngā āhuatanga i tonoa ai, i tukuna ai rānei he Whakataunga Tuatahi.

31.8 Ka pau te Whakataunga Tuatahi i tukuna i raro i te Ture 31.4 i roto i ngā rā maramataka 20 i muri i te rā i tukuna ai e te Taraipiunara Whakatau. Heoi, ka taea e te Taraipiunara Whakatau te tuku i tētahi Whakataunga Wā poto e tango ana, e whakarerekē ana rānei i te Whakataunga Tuatahi mēnā, i roto i ngā rā maramataka 20 i muri i te tukunga o te Whakataunga Tuatahi, kua tukuna he pānui ki ia Rōpū e tonoa ana te Whakataunga Wā poto i raro i te Ture 31.6, ā, kua whai wāhi ki te whakatakoto i tā rātou take.

31.9 Ka āhei te Taraipiunara Whakatau Take ki te whakarerekē, ki te whakamutu, ki te whakakore rānei i te Whakataunga Tuatahi i runga i te tono a tētahi Rōpū, i runga rānei i tana ake whakaaro, engari i roto i ngā āhuatanga motuhake anake, ā, i muri i te tuku pānui i mua ki ngā Rōpū.

31.10 Me tono te Taraipiunara Whakatau Take kia whakaratohia e te kaitono mō tētahi Whakataunga Tuatahi he haumarutanga e tika ana mō te whakatau, ki te kore e whakaarohia e ia he mea kāore i te tika, he mea kore rānei e tika kia pērā.

31.11 Ka whai kawenga te kaitono mō tētahi Whakataunga Tuatahi mō ngā utu, ngā kino rānei i pā ki tētahi atu Rōpū nā te whakatau a te Taraipiunara Whakatau ā muri ake nei kāore i tika kia tukuna te whakatau. Ka taea e te Taraipiunara Whakatau te whakatau i aua utu, i aua kino rānei i ngā wā katoa o te Whakataunga.

31.12 He mana tō te Whakataunga Tuatahi ki ngā Rōpū katoa engari kāore e taea te whakamana e te kooti, ​​ā, ehara i te mea he Whakataunga.

WĀHANGA V: TE WHAKATAETAETANGA

32.0 Te Whakataunga

32.1 Mena, i te wā o te Whakataunga, ka whakamōhio ngā Rōpū ki te Taraipiunara Whakataunga mā te tuhituhi kua whakaae rātou ki te tuku i tā rātou tautohe ki te whakatau, me whakamutu e te Taraipiunara Whakataunga ngā whakahaerenga hei whakahaere i te whakatau. Ka whakaroahia ngā herenga wā katoa i raro i ēnei Ture e te roanga o te whakatau.

32.2 Ahakoa te wā e tukuna ai taua pānui, ka kiia ngā Rōpū kua whakaae ki te tuku i tā rātou tautohe ki te whakatau i raro i ngā Ture Whakatau BDT.

33.0 Ka taea e te Kaiwhakawa te mahi hei takawaenga

33.1 Mena ka whakaae ngā Rōpū mā te tuhituhi kia mahi te tangata e mahi ana hei kaiwhakatau hei takawaenga, mena kāore tetahi Rōpū e whakakore i te whakaaetanga a taua Rōpū mā te tuhituhi, ka taea e te kaiwhakatau te mahi hei takawaenga.

33.2 Kāore e whakaaetia kia kōrero motuhake te kaiwhakatau e mahi ana hei takawaenga ki ngā Rōpū, ā, ki te mea he takawaenga tahi taua tangata, kāore e whakaaetia kia kōrero taua tangata ki tētahi atu takawaenga tahi e pā ana ki ngā Mōhiohio Matatapu, ki ngā rauemi rānei i riro mai i taua takawaenga tahi mai i tētahi Rōpū i te wā o tētahi wā motuhake.

33.3 Mena ka tae ki tētahi whakataunga mō tētahi o ngā take e tautohetia ana, ka āhei te Taraipiunara Whakatau, i runga i tōna whakaaro anake, ki te tuhi i te whakataunga ki roto i tētahi Whakataunga ( Whakataunga i runga i ngā Tikanga Kua Whakaaetia ) mena ka tonoa e ngā Rōpū. Kāore te Taraipiunara Whakataunga e herea ki te kī i ngā take i ahu mai ai taua Whakataunga.

33.4 Mena ka tutuki he whakataunga mō ngā take katoa e tautohetia ana, mā ngā Rōpū, ki te kore e whakaaetia i roto i te tuhituhi, e utu ā rātou ake utu ture me ētahi atu utu o te Whakataunga, ā, i raro i te Ture 37.7, ka tohaina ōritetia ngā Utu me ngā Whakapaunga o te Taraipiunara Whakataunga, ngā utu whakahaere a BDT me ētahi atu Whakapaunga e pā ana ki te Whakataunga.

33.5 Mena ka whakaae ngā Rōpū kia mahi tētahi kaiwhakatau hei kaiwhakatau, ā, ka mutu te whakatau i muri mai me te kore e whakatau i ngā take katoa e tautohetia ana, kāore e taea te whakahē i te whakahaerenga o te Whakatau i muri mai i runga i te whakaaro kua mahi te kaiwhakatau i mua hei kaiwhakatau i runga anō i ēnei Ture.

33.6 Mena ka riro mai ngā Mōhiohio Matatapu mai i tētahi Rōpū, i tētahi hoa takawaenga rānei i te wā o te takawaenga e te kaiwhakatau e mahi ana hei takawaenga, ā, ka mutu taua takawaenga i muri mai me te kore e whakatauhia ngā take katoa e tautohetia ana:

(a) me whakaatu e te kaiwhakatau ki ia Rōpū te meka i riro mai ngā Mōhiohio Matatapu i te wā o te takawaenga;

(b) whai muri i taua whakaaturanga, kāore e taea e te kaiwhakatau te whakahaere i ngā tukanga whakatau i muri mai me te kore he whakaaetanga tuhituhi a ngā Rōpū katoa; ā

(c) ki te kore ngā Rōpū katoa e whakaae kia whakahaerehia e te kaiwhakatau te whakawa i muri mai, ka kiia kua mutu te mana o te kaiwhakatau i raro i te Ture 7.1, ā, ka whakatūria he kaiwhakatau whakakapinga i runga anō i te Ture 7.7.

33.7 Mena ka whakaae ngā Rōpū kia whakahaerehia e te kaiwhakatau te whakawa i raro i te Ture 33.6(b), kāore e taea te whakahē i te whakahaerenga o te Whakatau i muri mai i runga i te whakaaro kua mahi te kaiwhakatau i mua hei kaiwhakatau i runga i ēnei Ture, ā, kua whiwhi i ngā Mōhiohio Matatapu i te wā o te whakawa.

WĀHANGA VI: TE TOHU

Tohu 34.0

34.1 Me tuku e te Taraipiunara Whakatau Take tetahi, neke atu rānei o ngā Whakataunga e hiahiatia ana mō te whakataunga whakamutunga o te tautohe i te wā e taea ai, i muri i te whakaaroaro i ngā tuku me ngā taunakitanga katoa. Tērā pea kei roto i aua Whakataunga tētahi, neke atu rānei o ēnei e whai ake nei:

(a) Whakataunga Whakawā , arā, he Whakataunga e whakatau ana i ngā take tukanga, ngā take mana whakahaere rānei, me ngā tono mō ngā Tikanga Wā poto i te mea kei te tatari kia whakatauhia te tautohe mō te wā whakamutunga;

(b) Whakataunga Tauwhiro , arā, he Whakataunga e whakatau ana i tētahi take, i ētahi take rānei e pā ana ki tēnei take, ahakoa katoa, ahakoa wāhanga rānei;

(c) Whakataunga Wāhanga , arā, he Whakataunga e whakatau ana i tētahi, i ētahi rānei o ngā take e tautohetia ana e ngā Rōpū katoa, engari kāore e whakatau i ngā utu, ngā Utu, me ngā Whakapaunga o te Whakataunga;

(d) Whakataunga Whakamutunga , arā, he Whakataunga e whakatau ana i ngā take katoa e tautohetia ana e ngā Rōpū tae atu ki ngā utu, ngā Utu, me ngā Whakapaunga o te Whakataunga; rānei

(e) Whakataunga Tāpiri , arā, he Whakataunga e whakatau ana i ngā kereme i tukuna i roto i ngā whakahaerenga whakatau tautohe engari kāore i whakaurua ki roto i tētahi Whakataunga Wāhanga, Whakataunga Whakamutunga rānei e pā ana ki tēnā, e tukuna ana he tono mō tētahi Whakataunga Tāpiri e tētahi Rōpū me te whakamōhio atu ki ia Rōpū kē atu i roto i ngā rā mahi e rima i muri i te whiwhinga o taua Whakataunga.

34.2 Ka whakapau kaha te Taraipiunara Whakatau Take ki te whakarato i tētahi Whakatau Wāhanga hei whakatau i ngā take nui e tautohetia ana i roto i ngā rā mahi 45 mai i te Rā Tīmatanga.

34.3 Ko tētahi Whakatau Wāhanga, Whakamutunga, Tāpiri rānei (i tukuna mō tētahi Whakatau Wāhanga, Whakamutunga rānei) i tukuna e te Taraipiunara Whakatau Take he whakamutunga, ā, he herenga ki ngā Rōpū.

34.4 Me whakaatu i roto i tētahi Whakatau te rā i tukuna ai te Whakatau, te Tūnga o te Whakataunga, ā, me hainatia hoki e te Taraipiunara Whakataunga. Ki te kore e whakaaetia e ngā Rōpū, me whakauru ngā take o ngā whakataunga ki roto i te Whakataunga.

34.5 Ko te whānuitanga o ngā take i homai e te Taraipiunara Whakatau mō ngā whakataunga i roto i tētahi Whakatau ka rite ki te wā e wātea ana ki te Taraipiunara Whakatau hei whakatau i te Whakatau, te āhua me te maha o ngā take hei whakatau, me te nui o te moni e tautohetia ana i roto i te tautohe.

34.6 Ka whakapuakina he Utu Moni i roto i te moni, i ngā moni rānei o te kirimana, ki te kore ngā Rōpū e whakaae ki tētahi atu mea.

34.7 Ki te kore e whakaaetia e ngā Rōpū, ka taea e te Taraipiunara Whakatau te whakawhiwhi huamoni māmā, huamoni tāpiri rānei mai i aua rā, i aua reiti, me ngā toenga e whakaarohia ana e te Taraipiunara Whakatau e tika ana mō te tika o te take, mō te katoa, mō tētahi wāhanga rānei o:

(a) tetahi moni e whakatauhia ana e te Taraipiunara Whakatau Take e tika ana kia utua e tetahi Rōpū ki tetahi atu Rōpū, mō te katoa, mō tetahi wāhanga rānei o te wā mai i te rā i puta ai te take o te mahi tae noa ki te rā i utua ai; me/ranei

(b) tetahi moni i tonoa i roto i te Whakataunga ā-Tautoko me te moni kei te toe i te tīmatanga o ngā mahi Whakataunga engari kua utua i mua i te whakataunga, mō te katoa, mō tetahi wāhanga rānei o te wā mai i te rā i puta ai te take tae noa ki te rā i utua ai.

34.8 Mena kāore e taea e ngā Rōpū te whakaae ki ngā utu i roto i ngā rā mahi e rima i muri i te whiwhinga o te Whakataunga Wāhanga a te Taraipiunara Whakatau Take e whakatau ana i ngā take nui katoa e tautohetia ana:

(a) ka taea e te Kaitono te tuku tono mō ngā utu ki te Taraipiunara Whakatau Take me ia atu Rōpū i te rā mahi tuarima i muri i te whiwhinga o te Whakataunga, i mua atu rānei;

(b) ka taea e te Kaiwhakautu te tuku urupare ki te Taraipiunara Whakatau Take me ia atu Rōpū i te 10 o ngā rā mahi i muri i te whiwhinga o te Whakataunga, i mua atu rānei; ā,

(c) me whakapau kaha te Taraipiunara Whakatau Take ki te tuku i te Whakataunga Whakamutunga i te rā mahi 15 i muri i te whiwhinga o te Whakataunga Wāhanga e ngā Rōpū.

34.9 Ki te kore ngā Rōpū e whakaae ki tētahi atu mea, me whakauru ki te Whakataunga Whakamutunga ngā take mō ngā kitenga a te Taraipiunara Whakatau mō ngā utu o te Whakataunga Whakatau .

Te Arotakenga o te Tohu e te BDT

34.10 I mua i te hainatanga o tētahi Whakataunga, me tuku e te Taraipiunara Whakataunga te Whakataunga i roto i te puka tauira ki te Kai-rehita kia tirotirohia.

34.11 Ka taea e te Kai-rehita te tuku tohutohu mō te āhua o te Whakataunga hei tautuhi i ngā hapa i roto i te tatau, ngā hapa tuhituhi, ngā hapa tā, ngā hapa rite rānei i roto i te Whakataunga. Ka taea hoki e te Kai-rehita te aro o te Taraipiunara Whakataunga ki ngā take matua, ki ngā hapa rerekētanga ā-roto rānei o te Whakataunga, me te kore e pā ki te mana motuhake me te mana motuhake o te Taraipiunara Whakataunga ki te tuku i te Whakataunga.

34.12 Kāore he Whakataunga e tukuna e te Taraipiunara Whakatau Take kia whakaaetia rā anō e te Kai-Rehita.

Te Whakarato i te Tohu

34.13 Ahakoa te utunga katoa o ngā utu whakahaere a BDT me ngā Utu me ngā Whakapaunga a te Taraipiunara Whakatau Take, ka tukuna atu he kape o te Whakataunga kua hainatia ki ngā Rōpū e BDT i muri tonu i te hainatanga.

Te whakataunga, ētahi atu take rānei mō te whakamutu

34.14 E akiakihia ana ngā Rōpū kia kimi i tā rātou ake whakataunga mō te tautohe. Mēnā ka taea e ngā Rōpū te whakatau i tā rātou tautohe i mua i te whakataunga Wāhanga e whakatau ana i ngā take nui katoa e tautohetia ana, me whakaputa e te Taraipiunara Whakatau he whakahau mō te whakamutu i ngā tukanga whakatau tautohe, ā, ka taea, i runga i tana whakaaro anake, te tuhi i ngā tikanga o te whakataunga me te whakaputa i te Whakatau Whakamutunga i runga i ngā Tikanga Kua Whakaaetia mēnā ka tonoa e ngā Rōpū. Kāore te Taraipiunara Whakatau i te herenga ki te hoatu i ngā take mō taua Whakatau.

34.15 Ki te kore e whakaaetia tētahi atu mea, mā ngā Rōpū whakatau e pikau ā rātou ake utu ture me ētahi atu whakapaunga o te Whakataunga, ā, i raro i te Ture 37.7, ka tohaina ōritetia ngā Utu me ngā Whakapaunga o te Taraipiunara Whakataunga, ngā utu whakahaere a BDT, me ētahi atu Whakapaunga e pā ana ki te Whakataunga.

Te whakatikatika me te whakamaoritanga o te Tohu

34.16 I roto i ngā rā mahi e rima i muri i te whiwhinga o te Whakataunga, ka taea e tētahi Rōpū, me te whakamōhio atu ki ia Rōpū kē atu, te tono ki te Taraipiunara Whakatau Take kia:

(a) whakatika i roto i te Whakataunga ngā hapa o te tatau, ngā hapa tuhituhi, ngā hapa tā, ngā hapa rite rānei; me/ranei

(b) hoatu he whakamārama mō tētahi kōrero motuhake, mō tētahi wāhanga rānei o te Whakataunga kāore i te tika te whakapuakitanga, kāore rānei i te mārama te āhua, kia taea ai e ngā Rōpū te whakatinana i te Whakataunga.

34.17 Mena ka whakaarohia e te Taraipiunara Whakatau he tika te tono, me whakapau kaha te Taraipiunara Whakatau ki te whakatika, ki te tuku rānei i te whakamaoritanga i roto i ngā rā mahi e rima i muri i te whiwhinga o te tono.

34.18 Ka taea e te Taraipiunara Whakatau Take te whakatika i roto i te Whakataunga i ngā hapa tātaitanga, i ngā hapa tuhituhi, i ngā hapa tātuhi rānei, i ngā hapa rite rānei, i runga i tana ake whakaaro i roto i ngā rā maramataka 30 mai i te rā o te Whakataunga.

34.19 Kāore e taea te utu i ētahi atu utu e te Taraipiunara Whakatau mō te whakatikatika, te whakamaoritanga rānei o tētahi Whakataunga.

34.20 Hei karo i te ruarua, ka taea e te Taraipiunara Whakatau Take te whakaroa, mēnā e tika ana, te wā e tika ana kia whakatikatikahia, kia whakamāramahia rānei, engari i roto i ngā whakatikatika i mahia i runga i tana ake whakaaro i raro i te Ture 34.18.

Tohu Tāpiri

34.21 I roto i ngā rā mahi e rima i muri i te rā i tukuna ai te Whakataunga ki ngā Rōpū, ka taea e tētahi Rōpū, me te whakamōhio atu ki ia Rōpū kē atu, te tono ki te Taraipiunara Whakataunga kia tukuna he Whakataunga Tāpiri mō ngā kereme i tukuna i roto i ngā tukanga whakataunga engari kāore i whakaurua ki taua Whakataunga.

34.22 Mena ka whakaarohia e te Taraipiunara Whakatau he tika te tono, me whakapau kaha te Taraipiunara Whakatau ki te tuku i te Whakataunga Tāpiri i roto i ngā rā mahi e rima i muri i te whiwhinga o te tono.

34.23 Hei karo i te ruarua, ka taea e te Taraipiunara Whakatau te whakaroa i te wā e tika ana kia tukuna he Whakataunga Tāpiri; ā, e tika ana kia utua te Taraipiunara Whakataunga i ngā Utu me ngā Whakapaunga katoa i puta mai i te tuku i tētahi Whakataunga Tāpiri i runga i te mea ka taea te utu i aua Utu me ngā Whakapaunga i raro i ēnei Ture.

35.0 Ngā Piira

35.1 Kāore e whakaaetia e tētahi Rōpū te tuku piira ki tētahi kooti whai mana i te Tūnga o te Whakataunga mō tētahi take ture e puta mai ana i tētahi Whakataunga i raro i ēnei Ture.

WĀHANGA VII: NGĀ UTU

36.0 Ngā utu whakahaere

36.1 I mua atu rānei, i muri tonu mai rānei i te tukunga o te Tono mō te Whakataunga, me utu e ngā Rōpū te Utu Tuatahi ki te BDT e ai ki ngā Ture 5.5-5.7.

36.2 Me whakauru ki te Utu Tuatahi:

(a) te Utu Rēhita BDT;

(b) te utu mō te Utu Whakahaere BDT; me

(c) te utu mō ngā utu me ngā whakapaunga a te Taraipiunara Whakatau Take,

e ai ki te Tāpiritanga 1 o ēnei Ture.

37.0 Ngā Utu o te Whakataunga

37.1 Ki te kore e whakaaetia e ngā Rōpū, ka whakatauhia e te Taraipiunara Whakataunga ngā utu me ngā whakapaunga o te Whakataunga, arā, ngā utu ture me ētahi atu utu me ngā whakapaunga a ngā Rōpū, ngā Utu me ngā Whakapaunga o te Taraipiunara Whakataunga, ngā utu whakahaere a BDT, me ētahi atu utu e pā ana ki te Whakataunga. Me tohutohu e te Taraipiunara Whakataunga ko tēhea Rōpū hei utu i te katoa, i tētahi wāhanga rānei o ngā utu me ngā whakapaunga o te Whakataunga, ā, ka taea e ia te whakatakoto i tētahi ota mō ngā utu hei painga mō tētahi Rōpū.

37.2 Ki te kore e whakaaetia e ngā Rōpū, ko ngā utu o te Whakataunga i utua e te Rōpū angitu i runga i te tikanga tika me te tika, ka utua e te Rōpū kāore i angitu. Heoi, ka taea e te Taraipiunara Whakataunga te wehewehe i aua utu i waenga i ngā Rōpū mēnā ka whakatauhia e ia he tika te wehewehenga i roto i ngā āhuatanga o te take.

37.3 Ki te kore te Whakataunga e whakahaerehia i raro i te ratonga utu pumau a BDT, ka whai mana te Taraipiunara Whakataunga ki te whakarite me te utu i tētahi Utu e tika ana mā ngā Rōpū e whai whakaaro ana ki ngā mahi a te Taraipiunara Whakataunga, e kore e taea e taua Utu te neke atu i te Utu Mōrahi Kua Whakaritea, engari i roto i ngā āhuatanga motuhake, me ngā Whakapaunga me ngā moni katoa i pau i te Taraipiunara Whakataunga i roto i te whakahaerenga o aua mahi i runga anō i ngā tikanga me ngā herenga kua whakatakotoria i roto i te Tāpiritanga 1 o ēnei Ture.

37.4 E whai mana ana te kaiwhakatau ki te whakarite me te utu i tētahi Utu Tāpiri hei whakatau i tētahi tono mō te Whakaora Wā poto, te whakakorenga wawe o te Kereme, te Tiaki rānei, te Hononga, te Whakakotahitanga rānei.

37.5 I roto i ngā whakataunga mō ngā utu, kāore te Taraipiunara Whakatau e hiahiatia kia whakamahi i ngā reiti, i ngā tikanga rānei mō te aromatawai i aua utu e whakamahia ana e tētahi kooti kāwanatanga, e tētahi atu mana ture rānei. Ka taea e te Taraipiunara Whakatau te whakaaro ki ngā take e whakaarohia ana e ia he mea nui, tae atu ki, engari kāore i te herea ki: mēnā he ōrite ngā utu ki te nui e pā ana; te uaua me te hiranga o te take; te āhua o te mahi e whai wāhi ana; mēnā kua puta ngā utu, ā, he tika hoki; te whakaaturanga koretake o te take; mēnā i tukuna he tuku whakataunga kāore i iti iho te pai i te Tohu, ā, i whakakahoretia; te nui o te take i puta ai ngā utu koretake i tētahi Rōpū, i tana Māngai rānei mā te whai wāhi ki ngā whanonga kua whakararuraru, kua whakaroa rānei i te Whakatau; tetahi takahi i te Ture 13.6; te whakaara i ngā whakapae, ngā whakahē rānei kāore he take nui; te whakapono kino a taua Rōpū, a tana Māngai rānei; te whanonga whakahawea, hē rānei a taua Rōpū, a tana Māngai rānei i te wā o te Whakatau.

37.6 Ki te kore e whakaaetia e ngā Rōpū, me tuku he ota utu me ngā take i roto i te Whakataunga kei roto taua ota.

37.7 Ahakoa ngā whakaritenga o ngā Ture 33.4, 34.14, me 37.1, ka noho tonu ngā Rōpū i ngā wā katoa me te kawenga takitahi ki te utu i ngā utu whakahaere a BDT me ngā Utu me ngā Whakapaunga a te Taraipiunara Whakatau Take, ahakoa ka whakarērea, ka whakamutua, ka tangohia, ka oti rānei te Whakatau Take mā te whakaaetanga, i mua i te whakataunga a te Taraipiunara Whakatau Take i tētahi Whakataunga e whakatau ana i ngā utu me ngā whakapaunga o te Whakatau Take, me ngā utu tāpiri katoa i puta i a BDT ki te whakahoki mai i ngā moni kua roa e tika ana, i runga i te kaupapa utu katoa.

WĀHANGA VIII: NGĀ TURE WHĀNUI

38.0 Te Matatapu

38.1 Me whakahaere te Whakataunga i te Whakawa i roto i te tūmataitinga.

38.2 Me pupuri e ngā Rōpū, ā rātou Māngai, te Taraipiunara Whakatau Take, te BDT, me tētahi atu tangata e whai wāhi ana ki te Whakatau Take, te muna, ā, kaua e whakaputa, e whakawhitiwhiti kōrero, e tuku rānei ( e whakaatu ) i ngā mōhiohio muna ki tētahi atu ehara i te rōpū. Kei roto i ngā mōhiohio muna ngā rauemi me ngā mōhiohio kāore i te tūmatanui e pā ana ki te Whakatau Take, ki tētahi Whakatau rānei i tukuna i roto i taua whakahaerenga, ā, kei roto hoki:

(a) te meka o te Whakataunga Whakataunga;

(b) ngā kōrero katoa, ngā tono, ngā tuku kōrero, ngā mōhiohio rānei i tukuna ki te Taraipiunara Whakatau Take e tētahi Rōpū;

(c) ngā taunakitanga katoa, ahakoa he tuhinga, he mea kē atu rānei, i tukuna ki te Taraipiunara Whakatau Take;

(d) ngā tuhipoka katoa i tuhia e te Taraipiunara Whakatau Take;

(e) ngā rekoata katoa, ngā tuhinga rānei o ngā taunakitanga, ngā tuku kōrero rānei i tukuna ki mua i te Taraipiunara Whakatau Take;

(f) ngā whakataunga katoa, ngā whakahau, ngā Whakataunga rānei a te Taraipiunara Whakatau Take; ā,

(g) ngā rauemi me ngā mōhiohio kore-tūmatanui katoa i whakaratohia mō te Whakataunga e tētahi Rōpū, tae atu ki ngā tuhinga i whakamahia, i hangaia rānei e tētahi Māngai, e tētahi kaitohutohu rānei ki tētahi Rōpū ki te Whakataunga. ( Ngā Mōhiohio Matatapu )

38.3 Mena kei te whai tētahi Rōpū ki te whakauru, ki te hiahiatia rānei kia whakauru ki te Whakataunga, i tētahi tangata ehara i te rōpū, tae atu ki tētahi Māngai, kaiwhakaatu meka, kaiwhakaatu tohunga rānei, kaiwhakamāori, kaiwhakamāori, tētahi atu tangata rānei, me whakarite e taua Rōpū te whakaaetanga o mua a te tangata ehara i te rōpū hei tiaki i te muna o ngā Mōhiohio Matatapu. Me tuhi tēnei whakaaetanga ki te puka kua whakaratohia i te Tāpiritanga 3 o ēnei Ture, ā, me whakarato he kape o te Whakaaetanga Matatapu kua hainatia e ia tangata ehara i te rōpū ki te Taraipiunara Whakataunga e taua Rōpū hei whakaritenga mō te whai wāhi a taua tangata ehara i te rōpū ki te Whakataunga.

38.4 Ahakoa ngā Ture 38.1-38.3, ka taea e BDT, he Rōpū, he Māngai, te Taraipiunara Whakatau Tautohe, he rōpū rānei kāore i te whai wāhi ki te Whakatau Tautohe, te whakaatu i ngā Mōhiohio Matatapu ki te whānuitanga e tika ana hei:

(a) te whakawā, te tiaki rānei i te Whakataunga, i ngā whakahaerenga rānei e pā ana ki taua mea (tae atu ki ngā whakahaerenga whakamana, whakakorenga rānei);

(b) whai i tētahi tika ture;

(c) tiaki i ngā mana ture o tētahi Rōpū e pā ana ki tētahi rōpū tuatoru;

(d) whakautu ki tētahi subpoena tika, ki tētahi tono mōhiohio a te kāwanatanga, ki tētahi atu tukanga whakahau rānei;

(e) rapu ratonga ture, ratonga kaute, ratonga ngaio rānei, whakaea rānei ngā tono mōhiohio a ngā kaihoko pea, ngā kaipupuri moni, ngā kaituku moni rānei, engari i ia wā ka whakaae te kaiwhiwhi i mua ki te tiaki i te muna o ngā Mōhiohio Matatapu;

(f) kia tutuki i te whakahau a te kooti whai mana, te ture rānei o tētahi Kāwanatanga e here ana ki te Rōpū e whakaatu ana i te mōhiohio, engari me whakarite kia kaua taua whakaputanga, whakaaturanga, whakawhitiwhitinga rānei e neke atu i te mea e tika ana mō aua kaupapa.

38.5 Me whakamōhio te Taraipiunara Whakatau Take, ia Rōpū, me te BDT e te tangata e hiahia ana ki te whakapuaki i raro i te Ture 38.4, i roto i tētahi wā tika i mua i te whakapuakitanga e whakaarohia ana.

38.6 Me whakauru ki te pānuitanga ngā taipitopito katoa o te whakaaturanga e whakaarohia ana me te whakamārama i te take mōna. Mēnā ka ara ake tētahi pātai pēnei i te wā o te Whakataunga, me whakatau e te Taraipiunara Whakataunga mēnā ka tutuki te whakaaturanga i ngā whakaritenga o te Ture 38.4 i muri i te tukunga o te whai wāhi ki ia Rōpū kia whakarongohia.

38.7 Ahakoa ngā mea kua whakahuatia ake nei, ka āhei te Taraipiunara Whakatau Take, i te wā o te Whakatau Take, ki te whakaae kia whakaaturia ngā Mōhiohio Matatapu i waho o ngā wāhanga kua whakatakotoria i roto i te Ture 38.4 ina whakaae te Taraipiunara Whakatau Take he mea tika, he mea tika hoki i roto i ngā āhuatanga. Kia whakaaetia ai, me tuku e te iti rawa i te kotahi Rōpū taua pātai ki te Taraipiunara Whakatau Take, ā, me hoatu he whai wāhitanga ki ia Rōpū kia whakarongohia.

38.8 Mena ka takahia e tētahi Rōpū ngā whakaritenga o ngā Ture 38.2-38.7 i mua i te whakataunga whakamutunga, ka āhei te Taraipiunara Whakatau Tautohe, i muri i te tuku pānui ki ngā Rōpū me te whai wāhi tika kia whakarongohia, ki te mahi i tētahi mahi tika tae atu ki, engari kāore e herea ki:

(a) te tuku whakahau e whakahau ana i te Rōpū e kore e whai mana ki te mahi, ki te kore rānei e mahi i tētahi ara motuhake; ā,

(b) te whakatau i ngā utu mō ngā kino. 38.9 E whakaae pū ana ngā Rōpū ko ngā whakahaerenga kōti e pā ana ki te Whakataunga, ki te whānuitanga katoa e whakaaetia ana e te ture i taua mana whakahaere, me whakahaere i roto i te tūmataitinga.

39.0 Te whakakorenga o te nama me te utunga

39.1 Ka tukuna, ka whakawāteahia hoki e ngā Rōpū, ngātahi, ā, ka wehea hoki ngā mema o te Taraipiunara Whakatau Take me te BDT, ōna ākena me āna kaimahi, mai i ngā herenga katoa o tētahi momo (ahakoa he mangere, he kōrero hē, he takahi i te kirimana, he takahi rānei i tētahi herenga tika, kaitiaki, ture, tetahi atu herenga rānei) e kīia ana ka puta ake i roto i te hononga ki, i puta mai rānei i, i tētahi huarahi rānei e pā ana ki te whakamahinga o tētahi o ā rātou mahi, herenga, mana rānei, ahakoa i raro i te ture tukanga o te Whakatau Take, i raro i ēnei Ture, i tētahi atu huarahi rānei, ki te kore te mahi, te kore rānei i mahia ko te mahi tinihanga a te Taraipiunara Whakatau Take, BDT, ōna ākena, āna kaimahi rānei. Ko tētahi mema o te Taraipiunara Whakatau Take, BDT, tētahi ākena, kaimahi rānei o BDT kāore i mahi tinihanga, ā, kua kitea kāore i te mōhio ki te tinihanga a tētahi atu tangata, ka tukuna tonutia ia, ka whakawāteatia hoki i te herenga e ai ki te whakaritenga o ēnei Ture.

39.2 Kāore e taea te whakawhirinaki ki ngā kōrero, ki ngā kōrero rānei, ahakoa he tuhituhi, he kōrero ā-waha rānei, i mahia, i whakamahia rānei e te Taraipiunara Whakatau Take, BDT, ōna ākena, āna kaimahi rānei, e pā ana ki, i puta mai rānei i, i tētahi ara rānei e pā ana ki te Whakatau Take, hei whakatū, hei pupuri rānei i tētahi mahi mō te whakakino ingoa, te kōrero kino, te kōrero kino, tētahi amuamu e pā ana rānei.

39.3 Ka whakaae ngā Rōpū, ngātahi, ā, motuhake hoki, ki te utu me te pupuri i te utu mō ngā mema o te Taraipiunara Whakatau Take me te BDT, ōna ākena me āna kaimahi, mō ngā kereme katoa, ngā utu, ngā whakapaunga, ngā nama, ngā whakawhiwhinga, ngā kino, me ngā whakahaerenga o tētahi momo (i utua tika, i puta tika mai rānei i a rātou, i mahia ā-kore rānei e tētahi atu rōpū) e pā ana ki, e pā ana rānei ki, te whakamahi i ā rātou mahi, kawenga, mana rānei, ahakoa i raro i te ture tukanga o te Whakatau Take, i raro i ēnei Ture, i tētahi atu huarahi rānei, ki te kore te mahi, te kore rānei i mahia he mahi tinihanga a te Taraipiunara Whakatau Take, BDT, ōna ākena, āna kaimahi rānei. Mena kāore tētahi mema o te Taraipiunara Whakatau Take, BDT, tētahi ākena, kaimahi rānei o BDT i mahi tinihanga, ā, e whakaaturia ana kāore ia i te mōhio ki te tinihanga a tētahi atu tangata, ka utua tonutia ia e ai ki te whakaritenga o ēnei Ture.

39.4 I muri i te whakataunga o te Whakataunga Whakamutunga, ā, kua pau katoa ngā āheinga whakatikatika, whakamaoritanga, me ngā Whakataunga Tāpiri, kāore a BDT, āna ākena me āna kaimahi, te Taraipiunara Whakataunga, me tētahi tohunga i whakatūria e te Taraipiunara Whakataunga, e whai kawenga ture ki te whakaputa kōrero ki tētahi tangata mō tētahi take e pā ana ki te Whakataunga Whakataunga, kāore hoki tētahi Rōpū e rapu ki te karanga i tētahi o ēnei tāngata ki te tuku taunakitanga i roto i ngā tukanga ture e puta mai ana i te Whakataunga Whakataunga, e pā ana rānei ki te Whakataunga Whakataunga.

39.5 Ko te whāinga o ngā Ture 39.1-39.4 he whakarato i te ārai whānui rawa atu i te herenga e whakaaetia ana e te ture ki te Taraipiunara Whakatau Take, BDT, āna ākena me āna kaimahi, me tētahi tohunga i whakatūria e te Taraipiunara Whakatau Take.

40.0 Te rokiroki i ngā tuhinga whakatau tautohe

40.1 Ki te kore tetahi Rōpū e tono kia whakahokia mai ngā tuhinga taketake i tukuna ki te Taraipiunara Whakatau mō te kaupapa o te Whakatau, ka whakangaromia ngā tuhinga taketake katoa e te Taraipiunara Whakatau i muri i te paunga o ngā marama maramataka e toru i muri i te rā o te Whakataunga whakamutunga i tukuna e te Taraipiunara Whakatau e pā ana ki te Whakatau.

41.0 Ngā taipitopito whakawhitiwhiti kōrero me ngā whakapā

41.1 Kia whakatūria rā anō te Taraipiunara Whakatau Take, me tuku ngā whakawhitiwhitinga katoa e pā ana ki te Whakatau Take ki te Kai-Rehita.

41.2 Whai muri i tēnā, me tuku tika ngā whakawhitiwhitinga kōrero katoa i waenganui i ngā Rōpū me te Taraipiunara Whakatau ki te Taraipiunara Whakatau, ā, me tārua ki te Kai-Rehita.

41.3 Me tuku ā-tuhi tetahi tono, whakaaetanga, tono, tohutohu, aronga, whakautu, pānui, me ētahi atu whakawhitiwhitinga kōrero e hiahiatia ana, e whakahuatia ana rānei i roto i ēnei Ture, i roto rānei i tētahi Tāpiritanga ki ēnei Ture. Mena he mea hiko, me ngāwari te uru atu kia wātea ai mō ngā tirotirohanga i muri mai.

41.4 Ko ngā whakamōhiotanga, tuhinga, mōhiohio rānei katoa i tukuna ki te Taraipiunara Whakatau Take e tētahi Rōpū me tuku ngātahi e taua Rōpū ki ia Rōpū kē atu me te Kai-Rehita.

41.5 Ka taea te tuku tika i ngā whakawhitiwhitinga kōrero me ngā whakamōhiotanga i waenganui i te BDT, te Taraipiunara Whakatau Take, me ngā Rōpū mā te īmēra, mā tētahi atu huarahi whakawhitiwhiti kōrero rānei e whakarato ana, e āhei ana rānei ki te tuhi i te tukunga kōrero.

41.6 Ko te Kereme, te Tiaki me te Kereme Whakahē, te Whakautu me te Tiaki ki te Kereme Whakahē, me ētahi atu tuku, tuhinga, rauemi taunakitanga rānei i tonoa, i whakahaua rānei e te Taraipiunara Whakatau kia whakaratohia e tētahi Rōpū, me tuku ki te Taraipiunara Whakatau me ia Rōpū kē atu ki te wāhitau īmēra mō te ratonga kua tohua e ia Rōpū, kua whakamanahia rānei e te Taraipiunara Whakatau mō te kaupapa o te Whakatau, ā, ki te tukuna pērā, ka kiia kua riro mai.

41.7 Mēnā kāore he tohu, he whakamanatanga rānei, ko te tuhinga:

(a) i riro mai mēnā ka tukuna ā-tinana ki te kaiwhiwhi;

(b) e kiia ana kua riro mai mēnā ka waiho ki te wāhi pakihi noa, ki te wāhi noho tūturu, ki te wāhitau mēra rānei o te kaiwhiwhi;

(c) kua kiia kua riro mai, mēnā kāore e taea te tuku i muri i ngā mahi whaitake, ka tukuna ki te wāhi pakihi whakamutunga o te kaiwhiwhi, te wāhi noho tūturu, te wāhitau mēra rānei, mā te reta rehita, mā tētahi atu huarahi rānei e whakaatu ana i te ngana ki te tuku.

41.8 Ka kiia te karere kua tae mai i te rā i tukuna ai.

41.9 Ko te pānui i tukuna mā te hiko ka kiia kua riro mai i te rā i tukuna ai, engari ko te Pānui Whakatau Take e kiia ana kua riro mai i te rā e tae atu ai ki te wāhitau hiko o te kaiwhiwhi.

42.0 Ngā Mea Kanorau

42.1 Ko ngā whakataunga katoa a BDT e pā ana ki āna mahi me āna herenga i raro i ēnei Ture he whakataunga whakamutunga, ā, he herenga ki ngā Rōpū me te Taraipiunara Whakatau Take. He whakataunga whakahaere ēnei, ā, ki te kore e whakahuatia tētahi atu mea i roto i ngā Ture, kāore a BDT e hiahiatia kia whakapuaki, kia whakapuaki rānei i ngā take mō āna whakataunga.

42.2 Mā te whakaae ki te Whakataunga i raro i ēnei Ture, ka kiia ngā Rōpū me te Taraipiunara Whakataunga kua whakaae kia kaua e tono ki tētahi kōti, ki tētahi mana whakahaere, ki tētahi atu tinana rānei he mana whakahaere, mō tētahi awhina e pā ana ki te mana whakahaere, ki te mana rānei o BDT i raro i ēnei Ture, mena kāore taua whakaaetanga e taupatupatu ana ki te ture o te Tūranga Whakataunga.

42.3 Mō ngā take katoa kāore i te tino whakaritea i roto i ēnei Ture, me mahi ngā Rōpū, te BDT, me te Taraipiunara Whakatau i runga i te wairua o ēnei Ture, ā, me whakapau kaha ki te whakarite kia taea te whakamana i tētahi Whakataunga i raro i ēnei Ture.

42.4 Ka āhei te Kai-rehita ki te whakaputa i ētahi Tuhipoka Mahi i ia wā, i ia wā, hei tāpiri, hei whakahaere, hei whakatinana hoki i ēnei Ture hei whakahaere i te whakahaere o ngā Whakataunga Whakataunga e whakahaeretia ana e ēnei Ture.

ĀPIRITANGA 1: NGĀ UTU BDT ME NGĀ WHAKATAURANGA MŌ TE WHAKATAURANGA

He ratonga whakatau tautohe e whakahaerehia katoatia ana e BDT. Hei whakarite kia ōrite te utu o te whakatau tautohe ki te moni e tautohetia ana, ka herea ngā utu a ā mātou kaiwhakatau tautohe i runga i te moni e tautohetia ana. Hei tatau i te moni e tautohetia ana, te GST, te taake uara tāpiri, tetahi atu taake rite rānei e pā ana, me tāpiri ngātahi te uara whakauru o ngā kereme katoa, ngā kereme whakahoki, me ngā parepare tautoko i roto i ngā tāra o Aotearoa. Kāore e whakaarohia te huamoni mēnā kāore te huamoni e keremetia ana e tētahi Rōpū e neke ake i te moni matua katoa, i taua wā ka tatauhia te moni e tautohetia ana i runga i te uara o te kereme huamoni anake. Ko ngā moni katoa kua whakahuatia kei roto i ngā tāra o Aotearoa, ā, kei roto ko te GST (mēnā he mea kei roto).

1.0 Utu Tuatahi

Me utu he Utu Tuatahi ki a BDT i mua atu, i muri tonu mai rānei i te tukunga o te Tono mō te Whakataunga. Me whakauru ki te Utu Tuatahi:

(a) te Utu Rēhita;

(b) he utu mō te Utu Whakahaere, me tatau i runga anō i te aromatawai tika a te Kaitono mō te tapeke o te moni e tautohetia ana; ā

(c) he utu mō te Pūtea mō ngā Utu me ngā Whakapaunga a te Taraipiunara Whakatau Take, me tatau kia rite ki te whakatau tata a te Kaitono mō te tapeke o te moni e tautohetia ana. Kāore he mahi whakahaere, he mahi tukanga rānei e mahia e BDT e pā ana ki te whakatūnga o te Taraipiunara Whakatau Take kia utua katoatia rā anō te Utu Tuatahi.

2.0 Utu Rēhita

E ai ki ngā Ture 5.5-5.7, me utu e ngā Rōpū ki a BDT he Utu Rēhita kāore e taea te whakahoki mai, arā: (a) $1,000.00 mō te Whakataunga me te kaiwhakatau kotahi; (b) $2,000.00 rānei mō te Whakataunga me te neke atu i te kotahi kaiwhakatau.

3.0 Utu Whakahaere

E ai ki ngā Ture 5.5-5.7, me utu e ngā Rōpū te Utu Whakahaere kāore e taea te whakahoki mai ki te BDT, e ai ki te rārangi mahi e whai ake nei:

Te nui o te tautoheUtu Whakahaere
≤ $249,999.99$1,250.00
$250,000.00 ≤ $499,999.99$1,250.00 tāpiri atu ki te 0.7% i runga i te moni neke atu i te $250,000.00
$500,000.00 ≤ $999,999.99$3,000.00 me te 0.4% i runga i te moni neke atu i te $500,000.00
$1,000,000.00 ≤ $2,499,999.99$5,000.00 me te 0.16% i runga i te moni neke atu i te $1,000,000.00
$2,500,000.00 ≤ $4,999,999.99$7,500.00 me te 0.1% i runga i te moni neke atu i te $2,500,000.00
$5,000,000.00 ≤ $9,999,999.99$10,000.00 tāpiri atu ki te 0.1% o te moni neke atu i te $5,000,000.00
$10,000,000.00 ≤ $49,999,999.99$15,000.00 tāpiri atu ki te 0.0125% mō te moni neke atu i te $10,000,000.00
$50,000,000.00 ≤ $99,999,999.99$20,000.00 tāpiri atu ki te 0.02% mō te moni neke atu i te $50,000,000.00
≥ $100,000,000.00$30,000.00 tāpiri atu ki te 0.01% i runga i te moni neke atu i te $100,000,000.00 tae atu ki te mōrahi o te $50,000.00
Whakaora whakapuakitanga anake$3,000.00

Whakaora Wā Whawhati Tata

Mēnā e tonoa ana he Whakaora Wā Poto, me utu e te kaitono he Utu Whakahaere tāpiri kāore e taea te whakahoki mai i te wā e tukuna ai te tono mō te Whakaora Wā Poto, e ai ki te rārangi mahi e whai ake nei:

Te nui o te tautoheUtu Whakahaere – Whakaora Wā Tere
≤ $249,999.99$1,000.00
$250,000.00 ≤ $499,999.99$1,250.00
$500,000.00 ≤ $999,999.99$1,500.00
$1,000,000.00 ≤ $2,499,999.99$1,625.00
$2,500,000.00 ≤ $4,999,999.99$1,750.00
$5,000,000.00 ≤ $9,999,999.99$2,000.00
$10,000,000.00 ≤ $49,999,999.99$2,500.00
$50,000,000.00 ≤ $99,999,999.99$2,750.00
≥ $100,000,000.00$3,000.00
Whakaora whakapuakitanga anake$1,500.00

Kāore te Utu Whakahaere e whakauru ana i ngā Utu me ngā Whakapaunga o te Taraipiunara Whakatau Take, te whakamahinga, te utu reti, me te utu mō ngā whakaurunga me ngā ratonga tautoko mō te Whakatau Take, me te hononga ki te Utu Whakahaere Take.

4.0 Ngā Utu me ngā Whakapaunga a te Kaiwhakawa

Ratonga Utu Pūmau i raro i ngā Ture Whakatau Tautohenga BDT ECA45

Ka whakaratohia e BDT he ratonga whakatau utu pumau e whakahaeretia katoatia ana i raro i ngā Ture BDT ECA45 mō ngā tautohe ina he moni te Kereme, ā, he iti iho i te NZ$50,000.00 te moni i keremehia e te Kaitono, ā, e toru, iti iho rānei ngā tūemi e tautohetia ana i roto i te Kereme me te Kereme Whakahē. He tino herea te maha o ngā tūemi e tautohetia ana ka taea te whakahaere i raro i te ratonga kereme utu iti pumau. Kāore he huihuinga a ngā Rōpū, he tirotiro rānei i te kaupapa o te tautohe, i tētahi atu mea rānei e pā ana ki te tautohe e whakaurua ana ki te utu pumau. I raro i te ratonga utu pumau, ka utua e BDT te Utu e whai ake nei mō ngā ratonga a te Taraipiunara Whakatau Tautohe:

WaehereTe moni e tautohetia anaTe utu a te kaiwhakawaNgā tuhinga ka taea e ia Rōpū te tuku hei tautoko i te Kereme, i te Kereme Whakahē rānei
LVAC10≤ $9,999.99$3,000.00Ngā Tuhinga Kirimana me ngā whārangi A4 kotahi te rahi, tekau mā rima te roa, e whakaatu ana i ngā tuku me ngā taunakitanga e pā ana ki te Kereme, ki te Kereme Whakahē rānei.
LVAC20$10,000.00 ≤ $19,999.99$5,000.00Ngā Tuhinga Kirimana me ngā whārangi A4 e 20 te rahi, kotahi te taha, e whakaatu ana i ngā tuku me ngā taunakitanga e pā ana ki te Kereme, ki te Kereme Whakahē rānei.
LVAC30$20,000.00 ≤ $29,999.99$7,250.00Ngā Tuhinga Kirimana me ngā whārangi A4 e 30 te rahi, kotahi te taha, o ngā tuku me ngā taunakitanga e pā ana ki te Kereme, ki te Kereme Whakahē rānei.
LVAC40$30,000.00 ≤ $39,999.99$8,500.00Ngā Tuhinga Kirimana me ngā whārangi A4 e 40 te rahi, kotahi te taha, o ngā tuku me ngā taunakitanga e pā ana ki te Kereme, ki te Kereme Whakahē rānei.
LVAC50$40,000.00 ≤ $49,999.99$10,000.00Ngā Tuhinga Kirimana me ngā whārangi A4 e 50 te rahi, kotahi te taha, o ngā tuku me ngā taunakitanga e pā ana ki te Kereme, ki te Kereme Whakahē rānei.

Kāore te BDT e tuku Pānui Whakatūnga o te Taraipiunara Whakatau Take ki ngā Rōpū kia utua rā anō e ngā Rōpū (i roto i ngā moni mārama) te Utu kua whakaritea hei pūtāhui mō ngā Utu me ngā Whakapaunga a te Taraipiunara Whakatau Take e ai ki te rārangi i runga ake nei.

Ratonga whānui

Mena he rite, he nui atu rānei te moni e tautohetia ana ki te NZ$50,000.00, kāore rānei te āhua o te kereme e tutuki i ngā paearu mō te ratonga utu pumau a BDT, ka whai mana te kaiwhakatau ki te whakarite i tētahi Utu hei utu mā ngā Rōpū e tika ana, me te whai whakaaro ki te mahi a te kaiwhakatau, ā, kāore e taea e taua Utu te neke ake i te moni mōrahi i roto i te maramataka e whai ake nei ( Utu Mōrahi Kua Whakaritea ):

Te nui o te tautoheUtu
≤ $249,999.99$30,000.00
$250,000.00 ≤ $499,999.99$35,000.00 me te 2% i runga i te moni neke atu i te $250,000.00
$500,000.00 ≤ $999,999.99$40,000.00 me te 3% mō te moni neke atu i te $500,000.00
$1,000,000.00 ≤ $2,499,999.99$55,000.00 me te 2% i runga i te moni neke atu i te $1,000,000.00
$2,500,000.00 ≤ $4,999,999.99$85,000.00 me te 1.6% i runga i te moni neke atu i te $2,500,000.00
$5,000,000.00 ≤ $9,999,999.99$125,000.00 me te 0.5% i runga i te moni neke atu i te $5,000,000.00
$10,000,000.00 ≤ $49,999,999.99$150,000.00 tāpiri atu ki te 0.125% o te moni neke atu i te $10,000,000.00
$50,000,000.00 ≤ $99,999,999.99$200,000.00 me te 0.2% i runga i te moni neke atu i te $50,000,000.00
≥ $100,000,000.00$300,000.00 tāpiri atu ki te 0.01% i runga i te moni neke atu i te $100,000,000.00 tae atu ki te mōrahi o te $500,000.00
Whakaora whakapuakitanga anake$40,000.00

I roto i ngā āhuatanga motuhake, ka taea e BDT, i runga i te tono a te kaiwhakatau, ka tāruatia ki ia Rōpū, te whakarite i te moni e tika ana kia utua e te kaiwhakatau i runga i te utu nui ake i te Utu Mōrahi Kua Whakaritea i muri i te tuku i te whai wāhi ki ia Rōpū ki te whakautu. Mena kei te hiahia tetahi Rōpū ki te whakamahi i taua tika, me whakapuaki e taua Rōpū tana whakautu ki a BDT, ki te kaiwhakatau, me ia Rōpū kē atu i roto i ngā rā mahi e rima i muri i te whiwhinga o te tono a te kaiwhakatau mō te utu tāpiri. Hei tautoko i tētahi kereme mō te utu tāpiri, kaua e neke ake i te NZ$850.00 ia haora te utu ia haora a te kaiwhakatau mō te wā e mahi ana i ngā mahi o te Whakatau. Hei karo i tētahi feaa, ko te whakatau a BDT ki te whakanui ake i te Utu e tika ana kia utua e te kaiwhakatau ki runga ake i te Utu Mōrahi Kua Whakaritea he whakatau whakahaere i raro i te Ture 42.1. E tika ana a BDT ki te whakahoki mai i ngā Whakapaunga tuturu me te whaitake o te Whakatau hei tāpiri atu ki te Utu. Mena ka kore e taea e te kaiwhakatau te mahi i ngā mahi o taua tūranga, i roto i te ture, i te ngoikore rānei, ka kore e taea e ia te mahi i ngā mahi o taua tūranga, ka wehe atu rānei i te tūranga, ka whakakapia rānei i runga i ngā Ture 6.18, 7.1-7.7 rānei, ka whakatauhia e BDT te nui o ngā Utu me ngā Whakapaunga hei utu ki te kaiwhakatau kua whakakapia (mēnā he mea kei roto). Ka whakaarohia e BDT ngā āhuatanga o te take, tae atu ki, engari kāore i te herea ki, te pūtake mō te tango atu, ngā take rānei mō te whakakapinga, te mahi i mahia e te kaiwhakatau e pā ana ki te Whakatau, me te uaua o te kaupapa.

Te Haumarutanga mō ngā Utu me ngā Whakapaunga a te Taraipiunara Whakatau Take

Kāore te BDT e tuku Pānui Whakatūnga o te Taraipiunara Whakatau Take ki ngā Rōpū kia utua rā anō e ngā Rōpū (i roto i ngā moni mārama) ki roto i te pūkete whakawhirinaki o BDT te pūmau kua whakaritea mō ngā Utu me ngā Whakapaunga a te Taraipiunara Whakatau Take e ai ki te rārangi mahi e whai ake nei:

Te moni e tautohetia anaTe nui o te haumarutanga 
 1 Kaiwhakawa3 Ngā Kaiwhakawa
≤ $249,999.99$10,000.00$25,000.00
$250,000.00 ≤ $499,999.99$15,000.00$35,000.00
$500,000.00 ≤ $999,999.99$20,000.00$45,000.00
$1,000,000.00 ≤ $2,499,999.99$25,000.00$55,000.00
$2,500,000.00 ≤ $4,999,999.99$30,000.00$65,000.00
$5,000,000.00 ≤ $9,999,999.99$35,000.00$75,000.00
$10,000,000.00 ≤ $49,999,999.99$40,000.00$85,000.00
$50,000,000.00 ≤ $99,999,999.99$45,000.00$90,000.00
≥ $100,000,000.00$50,000.00$100,000.00
Whakaora whakapuakitanga anake$20,000.00$45,000.00
Ehara te nui o te haumarutanga i te whakatau tata

Ko te moni katoa e utua ana hei pūtāhui mō ngā Utu me ngā Whakapaunga a te Taraipiunara Whakatau Tautohe he utu tīmatanga noa iho ki ngā Utu me ngā Whakapaunga a te Taraipiunara Whakatau Tautohe, ka tatauhia i runga anō i ngā paearu kua whakatakotoria i roto i tēnei Tāpiritanga ki ngā Ture. He moni iti noa iho te utu tīmatanga, ehara i te whakatau tata mō te utu o te Whakatau Tautohe . E whai mana ana te Taraipiunara Whakatau Tautohe ki te whakarite i tētahi Utu hei utu mā ngā Rōpū e tika ana, e whai whakaaro ana ki te mahi kua mahia, ā, e kore e taea e te Utu, engari i roto i ngā āhuatanga motuhake, te neke atu i te Utu Mōrahi Kua Whakaritea kua whakatakotoria i runga ake nei, me tētahi Utu Tāpiri, Utu Whakakore rānei e tika ana mā te Taraipiunara Whakatau Tautohe i raro i ēnei Ture.

Te Whakaora Tauwhiro, Te Tukanga Whakarāpopototanga, Te Hononga, me te Whakakotahitanga

Ahakoa ka haere tonu te Whakataunga i raro i te ratonga utu pumau, i te ratonga whānui rānei, ka whai mana te kaiwhakatau ki te whakarite me te utu i tētahi moni e ngā Rōpū, neke atu i te Utu Mōrahi Kua Whakaritea, he moni whaitake tēnei e whai whakaaro ana ki te mahi a te kaiwhakatau ki te whakatau i tētahi tono mō te Whakaora Wā poto, te whakakore wawe i tētahi Kereme, i tētahi Tiaki rānei, i tētahi Hononga, i tētahi Whakakotahitanga rānei ( Utu Tāpiri ). Mēnā ka puta he tautohe e pā ana ki te Utu Tāpiri kua whakaritea e te kaiwhakatau, ka whakatau a BDT i te moni tāpiri e tika ana kia utua e te kaiwhakatau i muri i te tuku i te whai wāhi ki ia Rōpū ki te whakautu. Mēnā e hiahia ana tētahi Rōpū ki te whakamahi i taua tika, me whakapuaki e taua Rōpū i roto i ngā rā mahi e rima i muri i te whiwhinga o te pānui o te Utu Tāpiri kua whakaarohia tana whakautu ki a BDT me te kaiwhakatau. Hei karo i tētahi feaa, ko te whakatau a BDT mō te Utu Tāpiri e tika ana kia utua te kaiwhakatau mō te whakatau i tētahi tono mō te Whakaora Wā poto, te whakakore wawe i tētahi Kereme, i tētahi Tiaki rānei, i tētahi Hononga, i tētahi Whakakotahitanga rānei, he whakatau whakahaere i raro i te Ture 42.1.

Te Haumarutanga mō te Whakaora Tauwhiro, te Tukanga Whakarāpopototanga, me te Hononga

Mēnā e tonoa ana he Whakaora Wā poto, he whakakorenga wawe i tētahi Kereme, he Tiaki rānei, he Hononga rānei, me utu e te kaitono ki a BDT tētahi moni tāpiri hei pūtāhui mō ngā Utu me ngā Whakapaunga a te Taraipiunara Whakatau Take e ai ki te rārangi e whai ake nei:

Te nui o te tautoheHaumarutanga Tāpiri
≤ $249,999.99$ 5,000.00
$250,000.00 ≤ $499,999.99$ 7,500.00
$500,000.00 ≤ $999,999.99$10,000.00
$1,000,000.00 ≤ $2,499,999.99$11,125.00
$2,500,000.00 ≤ $4,999,999.99$12,500.00
$5,000,000.00 ≤ $9,999,999.99$15,000.00
$10,000,000.00 ≤ $49,999,999.99$17,500.00
$50,000,000.00 ≤ $99,999,999.99$18,750.00
≥ $100,000,000.00$20,000.00
Whakaora whakapuakitanga anake$10,000.00

Ngā utu tāpiri me ngā utu wā-poto

I te wā o te Whakataunga, ka taea e BDT te tono i ētahi wā kia kotahi, kia maha rānei ngā moni tāpiri, wā poto, me/ranei ngā moni tāpui whakamutunga mai i ngā Rōpū mō ngā Utu me ngā Whakapaunga o te Whakataunga, i puta, i puta rānei mā te ingoa o ngā Rōpū, hei painga rānei mō rātou. Me utu aua moni tāpui katoa ki te pūkete whakawhirinaki o BDT ina tonoa.

Ka āhei te Kai-rehita, i ia wā, i runga i ngā tohutohu a te Taraipiunara Whakatau Take, ki te whakamahi i ngā moni tāpui me ngā moni putunga i utua e ngā Rōpū hei pūtāhui mō ngā utu wā poto ki te Taraipiunara Whakatau Take, me te tuku i tētahi tauākī kaute hou ki ngā Rōpū.

Ko ngā huamoni katoa ka puta mai i aua moni tāpui ka puritia e BDT hei taonga māna ake.

Ngā Rōpū Maha

I roto i ngā Whakataunga Whakataunga e whai wāhi ana ngā Rōpū maha, ka pā ngā whakaritenga o ngā wāhanga 1-4 ki ngā whakaritenga mutatis mutandis , engari me whakapiki ake te Utu Rēhita mā te 50% o te moni kua whakaritea mō te tuatoru me ngā Rōpū tāpiri katoa ki te Whakataunga Whakataunga.

5.0 Āhea te utu e hiahiatia ana?

Me utu te Utu Tuatahi ki a BDT i mua atu rānei, i muri tonu mai rānei i te tukunga o te Tono mō te Whakataunga.

I ētahi wā, ka tono pea a BDT i tētahi, i ētahi atu rānei Utu Tāpiri mai i ngā Rōpū mō ngā Utu me ngā Whakapaunga o te Whakataunga, i puta, i puta rānei mā te ingoa o ngā Rōpū, hei painga rānei mō rātou.

Mena he nui ake te tapeke moni tuturu e tautohetia ana i te uara i whakamahia mō te tatau i te Utu Tuatahi, me whakauru ki te Utu Tāpiri whakamutunga:

(a) te toenga o te Utu Whakahaere, me tatau kia rite ki te rārangi mahi i te wāhanga 3 o tēnei Tāpiritanga; ā

(b) te toenga o ngā Utu me ngā Whakapaunga a te Taraipiunara Whakatau Take, me tatau kia rite ki ngā paearu kua whakatakotoria i roto i tēnei Tāpiritanga ki ngā Ture.

Me utu e ngā Rōpū ngā Utu Tāpiri katoa i roto i ngā rā mahi e toru i muri i te whiwhinga o te tono a BDT mō aua Utu me ngā Whakapaunga tāpiri.

Mena kāore i utua katoatia tetahi moni tāpui, moni tāpui rānei e hiahiatia ana i roto i ngā rā mahi e toru i muri i te whiwhinga o te tono, ka whakamōhio te Kai-rehita i ngā Rōpū kia taea ai e tētahi, e tētahi rānei o rātou te utu i te utu e hiahiatia ana. Mena kāore i utua i roto i ētahi atu rā mahi e rima, ka taea e te Taraipiunara Whakatau Tautohe te whakahau kia whakamutua, kia whakamutua rānei te Whakatau Tautohe Tautohe.

Mena he iti iho ngā Utu me ngā Whakapaunga o te Whakataunga i te moni e puritia ana e BDT hei pūtāhui, ka tukuna e BDT te Whakataunga a te Taraipiunara Whakataunga ki ngā Rōpū i te wā e taea ai i muri i te whakataunga a te Taraipiunara Whakataunga.

Mēnā he nui ake ngā Utu me ngā Whakapaunga o te Whakataunga i te moni e puritia ana hei pūtāhui, ka whakamōhiotia ngā Rōpū e BDT i te wā e taea ai mō ngā Utu me ngā Whakapaunga tuturu a te Taraipiunara Whakataunga, ā, ka tonoa ngā Rōpū kia utua te toenga hei whakaara ake i te Whakataunga. Ina utua katoatia te toenga, ka tukuna he kape o te Whakataunga ki ia Rōpū e BDT.

I te wā e taea ai i muri i te tukunga o te Whakataunga Whakamutunga ki ngā Rōpū, ka tukuna e BDT he tauākī whakamutunga mō ngā kaute ki ngā Rōpū mō ngā moni tāpui me ngā moni kua riro mai me ngā utu i tukuna ki te Taraipiunara Whakatau Take, ā, ka whakahokia e BDT tetahi toenga moni tāpui kāore anō kia whakapaua ki ngā Rōpū i runga i te huarahi i whakatauhia e te Taraipiunara Whakatau Take.

Kāore he mahi whakahaere, he mahi tukanga rānei e mahia e BDT i te wā e tika ana kia utua tetahi utu i raro i ēnei Ture.

6.0 Te kawenga mō te utu

E wātea ana ngā Rōpū ki te whakarite i tētahi whakaritenga i waenganui i a rātou mō te utu i ngā utu me ngā whakapaunga mō te Whakataunga.

Heoi anō, ahakoa te whakaaetanga i waenganui i ngā Rōpū, ka noho tahi, ka noho takitahi hoki ngā Rōpū ki te kawenga mō ngā Utu me ngā Whakapaunga a te Taraipiunara Whakatau Take, ahakoa i whakataua e ia he Whakataunga e whakatau ana i ngā utu me ngā whakapaunga o te Whakatau Take, me te Utu Whakahaere BDT me ngā utu katoa i puta i a BDT ki te whakahoki mai i ngā moni kua tomuri i runga i te kaupapa utu katoa.

7.0 Ngā tikanga utu

Ka taea te utu i ngā utu me ngā whakapaunga katoa o te BDT mā te nama tika, te whakawhiti putea, te kāri nama rānei (Visa me MasterCard anake). Me utu he utu tauhokohoko kaihokohoko o te 2.95% hei tāpiri atu ki te utu BDT kua whakaputaina mō ngā utu kāri nama katoa.

Ko ngā Utu, Ngā Whakapaunga, me ngā whakapaunga katoa e pā ana ki te Whakataunga ka tukuna he nama ki ngā tāra o Aotearoa, engari ka taea te utu ki ētahi atu moni whakawhiti i ngā reiti e mau ana i te wā e utua ana, engari me utu e te kaiutu ngā utu whakawhiti me/ranei ngā utu whakawhiti moni.

8.0 Te whakataunga, te tango rānei

Mēnā ka whakatauhia te tautohe, ka tangohia rānei te Whakaaetanga Whakataunga e ngā Rōpū i mua i te whakataunga o tētahi Wāhanga Whakataunga e whakatau ana i ngā take katoa e pā ana ki te tautohe, ka tangohia ngā Utu me ngā Whakapaunga a te Taraipiunara Whakataunga i puta i mua i taua rā, tae atu ki te whai mana ki ngā Utu Whakakore me te toenga o te Utu Whakahaere BDT i te moni i utua hei pūtāhui e ngā Rōpū mō ngā utu o te Whakataunga.

Ka whakahokia te toenga o ngā moni pūtāhui ki ngā Rōpū i roto i ngā ōwehenga i utua ai te utu pūtāhui, ki te kore ngā Rōpū e whakaae ki tētahi atu mea, ā, ka tukuna he tohutohu tuhituhi ki a BDT i roto i ngā rā mahi e rima mai i te pānui whakataunga, te tango rānei i te Whakaaetanga Whakataunga.

Mēnā he nui ake te tapeke o ngā Utu me ngā Whakapaunga me te Utu Whakahaere BDT i te moni e puritia ana hei pūtāhui, me utu e ngā Rōpū te toenga i roto i ngā rā mahi e rima i muri i te whiwhinga o te whakamōhiotanga mai i te BDT mō aua Utu me ngā Whakapaunga tāpiri.

9.0 Ngā Utu Whakakore

Ahakoa te wā e whakamōhio ana tētahi Rōpū ki te Taraipiunara Whakatau Take mā te tuhituhi ka whakakorehia te rā hui, tirotiro, whakarongo rānei kua whakaritea, ahakoa kua whakatauhia te tautohe i waenganui i ngā Rōpū, kua whakaroahia rānei te hui, tirotiro, whakarongo rānei mā te whakaaetanga, kua tangohia, kua whakamutua rānei te Tono Whakatau Take e ngā Rōpū mō tētahi take, ā, ka tae mai te pānui ki te Taraipiunara Whakatau Take i waenga i te 15 me te 11 ngā rā mahi mai i te rā o te hui, tirotiro, whakarongo rānei kua whakaritea, ka taea e te Taraipiunara Whakatau Take te utu i te utu o te 50% o ngā utu o ia rā a te Taraipiunara Whakatau Take mō te wā katoa kua whakaritea mō ngā haerenga ki taua wā ( Utu Whakakore ).

Mena ka tae mai taua pānui i roto i ngā rā mahi tekau, iti iho rānei, mai i te rā o te hui, te tirotiro, te whakarongo rānei kua whakaritea, ka taea e te Taraipiunara Whakatau te utu i te Utu Whakakore e 75% o ngā utu o ia rā a te Taraipiunara Whakatau mō te wā katoa kua whakaritea mō ngā haerenga ki taua hui.

Mō te tatau i ngā Utu Whakakore, kaua e neke atu i te waru hāora ngā utu o ia rā a te kaiwhakatau i te whakataunga, ā, ko te utu ia hāora katoa kei roto ko te NZ$850.00.

ĀPIRITANGA 2: TE WHAKATAUNGA WHAKATAUTANGA

Mā te Whakaaetanga

I tuhia i tēnei rā o (marama) (tau)

I WAENGANUI:

______________________________________________________Kaitono

Ā,

______________________________________________________Kaiwhakautu

Ngātahi, ngā Rōpū

Ko te Kaitono me te Kaiwhakautu he Rōpū ki ( te tautuhi i te whanaungatanga ture ) :

I whakaurua ki te ( whakaurua te rā ) i te, i te rānei tata ki :

Mō, mō rānei e pā ana ki ( whakaurua ngā taipitopito ) :

Kua whakaae te Kaitono me te Kaiwhakautu [ko ngā take katoa e tautohetia ana i waenganui i a rāua / ko ngā take e tautohetia ana i waenganui i a rāua kua whakatakotoria ki te Kupu Āpiti e tāpirihia ana ki konei ( mukua tētahi ) ] me tuku ki te Whakataunga mō te whakataunga whakamutunga i runga anō i ngā Ture Whakataunga o te Taraipiunara Taupatupatu Whare ( Ture Whakataunga BDT ).

Kotahi te tokomaha o ngā kaiwhakatau. [ mēnā rānei ko te moni e tautohetia ana he ≥ NZ $2.5M, ka taea te whiriwhiri i te toru ]

Ko te reo e whakamahia ana i roto i te Whakataunga ko te reo Pākehā. [ whiriwhiria rānei tētahi atu reo ]

Ko te ture whakahaere o te kirimana ko te ture matua o Aotearoa. [ whiriwhiria rānei tētahi atu whenua ]

I te whakatinanatanga o tēnei Whakaaetanga Whakatau Tautohe, ka taea e tētahi rōpū te tīmata i te Whakatau Tautohe mā te whakaoti i tētahi Tono Whakatau Tautohe e ai ki te Ture 5.4. Hei karo i te ruarua, i raro i tēnei Whakaaetanga Whakatau Tautohe, kāore te Kaitono e hiahiatia kia tuku Pānui Whakatau Tautohe i raro i te Ture 5.1 hei tīmata i te Whakatau Tautohe, kia tāpirihia rānei taua Pānui ki te Tono Whakatau Tautohe i raro i te Ture 5.4(b).

Ngā Pānui ki te Kaitono:

Me tuku ngā Pānui ki te Kaitono ki tētahi wāhitau hei tuku atu, arā:

Waea:

Waea Pūkoro:

Īmēra:

Ngā Pānui ki te Kaiwhakautu:

Me tuku ngā Pānui ki te Kaiwhakautu ki tētahi wāhitau hei tuku atu, arā, ki:

Waea:

Waea Pūkoro:

Īmēra:

E whakaatu ana ahau: Kua pānuihia e au, ā, kua mārama hoki ki tēnei Whakaaetanga Whakataunga me ngā Ture Whakataunga BDT; ā

E whakaae ana ahau kia herea ahau e ngā tikanga o tēnei Whakaaetanga Whakatau Tautohe me ngā Ture Whakatau Tautohe a te BDT.

Kaitono Kaiwhakautu 
Waitohu: Waitohu: 
Ingoa: Ingoa: 
Tūranga: Tūranga: 
I te aroaro o:   
Ingoa: Ingoa: 
Wāhitau: Wāhitau: 
Te mahi: Te mahi: 

TE RAHUI O NGĀ TAKE E WHAKATAUTANGA ANA MŌ TE WHAKATAUTANGA KI TE WHAKATAUTANGA Kua whakaae ngā Rōpū ko ngā take e tautohetia ana e whai ake nei ngā take hei tuku ki te Whakatautanga:

(a) [ ]
 
(b) [ ]

ĀPIRITANGA 3: TE WHAKATAUNGA MŌ NGĀ TANGATA KĀORE E WHAKAPĀ MAI

Kua pānuihia e au, ā, kua mārama hoki ahau kei raro ahau i ngā Ture 38.2-38.7 o ngā Ture Whakatau Tautohenga BDT. E mārama ana ahau mā te whai wāhi atu, te mōhio rānei ki ngā Whakatau Tautohenga BDT, kei raro ahau i ēnei Ture.

E mārama ana ahau kāore au e whakaae kia whakaaturia ngā mōhiohio katoa i riro mai i te wā o te Whakataunga, tae atu ki te meka o te Whakataunga, engari i raro i ngā Ture 38.4-38.7.

E mārama ana ahau he kawenga huna tāku ki ngā Rōpū katoa, ki te BDT, ki te Taraipiunara Whakatau Take, me ērā atu rōpū kāore i te whai wāhi ki te Whakatau Take, ā, ki te kore e tutuki i ahau tēnei kawenga, ka pāngia pea ahau e ngā hua ture.

E mārama ana ahau mēnā kei te hiahia ahau ki te whakapuaki i tētahi Mōhiohio Matatapu, me whakamōhio atu ahau ki ngā tāngata katoa kua whakarārangihia i roto i te Ture 38.5.

I tuhia i tēnei rā o (marama) (tau)

Waitohu:__________

Ingoa:____________

ĀPIRITANGA 4: NGĀ ARATOHU BDT MŌ NGĀ TAUNAKITANGA TOHUNGA

Ko te kaupapa o ēnei Aratohu he āwhina i ngā tohunga, i ngā Rōpū, me ō rātou Māngai, kia mārama ki ngā herenga a ngā tohunga me ngā whakaritenga a te BDT e pā ana ki te whakarite pūrongo, ngā huihuinga tahi a ngā tohunga, me te whakarongo ki ngā taunakitanga i roto i te Whakataunga i raro i ēnei Ture.

1.0 Te pūrongo a te tohunga

1.1 E hiahia ana a BDT kia mārama ngā tohunga ki ō rātou kawenga me ā rātou herenga, ā, kia whakamahia, kia whāia hoki tētahi huarahi whānui mō te whakarite pūrongo.

1.2 Me mārama te kī a te pūrongo a te tohunga:

(a) ngā tohu mātauranga o te tohunga me te tohungatanga me ngā wheako e pā ana ki ngā take e pā ana ki te pūrongo;

(b) ngā take e arohia ana e ngā taunakitanga a te tohunga;

(c) kei roto ngā taunakitanga i te mara o te tohungatanga, ā, mēnā e tika ana, ko ngā take kei waho o te tohungatanga o te tohungatanga;

(d) ngā tohutohu katoa e whakamārama ana i te whānuitanga o te pūrongo, o ngā taunakitanga rānei, arā, te taketake me te tāpiri, ā, ahakoa he mea tuhituhi, he mea kōrero rānei;

(e) ngā meka me ngā whakapae e ahu mai ana ngā whakaaro o te tohunga; ā,

(f) te whakaaro o te tohunga mō ngā take i tukuna atu ki a ia, i runga i ngā pararāfu (a) ki te (e) i runga ake nei, me ngā take mō ngā whakaaro i tukuna e te tohunga.

1.3 Me whakamārama te pūrongo i ngā tuhinga, i ngā mātauranga pūtaiao whānui, i ētahi atu rauemi rānei i whakamahia, i whakawhirinakihia rānei hei tautoko i ngā whakaaro i whakapuakina e te tohunga.

1.4 Me whakaahua e te pūrongo ngā whakamātautau, ngā rangahau rānei i whakawhirinakihia e te tohunga, me te hoatu hoki i ngā taipitopito me ngā tohu o te tangata nāna i whakahaere.

1.5 Kaua ngā tohunga hangarau e tuku kōrero, e ripoata rānei mō ngā pātai ture mō te kawenga.

1.6 Me whakamōhio e te tohunga e whakarerekē ana i tana whakaaro mō tētahi take nui i runga i te pūrongo a tētahi atu tohunga, i tētahi atu take rānei, te panonitanga o te whakaaro ki te Rōpū e pupuri ana i te tohunga, ā, me tuku tonu e taua Rōpū ki te Taraipiunara Whakatau Take me ia Rōpū kē atu ki te whakahaerenga, he pānui mō taua panonitanga o te whakaaro, ā, me whakamārama i te pānui te take, ngā take rānei i panoni ai te whakaaro o te tohunga.

2.0 Huihuinga tahi a ngā tohunga

2.1 Hei whakaiti i te roa me te uaua o ngā whakawakanga, ka whakahaua ngā tohunga kia tūtaki me te kōrero tahi me ētahi atu tohunga kia whakaaetia ai ngā take e pā ana ki te tohungatanga o ngā tohunga, kia whakaritea ai hoki he tauākī tahi e whakaatu ana i ngā take e whakaaetia ana e ngā tohunga, ngā take kāore e whakaaetia ana e rātou, me ngā take mō tā rātou whakahē.

2.2 Ka taea te whakahaere i te hui tahi a ngā tohunga i tētahi wāhi e whakaaetia ana e ngā Rōpū, i tētahi wāhi rānei e whakahaua ana e te Taraipiunara Whakatau Take, mēnā kāore he whakaaetanga.

2.3 Me noho muna ngā take i kōrerohia i waenganui i ngā tohunga i te hui ki aua tohunga, ā, kaua e tukuna ki te whakawakanga mēnā kāore ngā Rōpū i whakauru atu ki ngā tohunga e whakaae katoa. Heoi anō, ka tuwhera te whakapuakitanga tahi.

2.4 Me hainatia te tauākī tahi e ngā tohunga i te mutunga o te hui.

2.5 Me tuku e te Kaitono te tauākī tahi ki te Taraipiunara Whakatau Take me ia Rōpū kē atu i roto i ngā rā e rua o te hui.

2.6 Kāore e whakaaetia ngā Rōpū me/ranei ō rātou Māngai kia tae atu ki te huihuinga tahi a ngā tohunga, ā, kaua hoki rātou e arotake i tētahi kape o te tauākī tahi i mua i te whakaotinga me te hainatanga a ngā tohunga.

3.0 Te tauākī tahi

3.1 E tūmanakohia ana i roto i te whakarite i te tauākī tahi, ka kōrero tahi ngā tohunga, ā, ka whakapau kaha ki te whakaae ki ngā take katoa e pā ana ki roto i tā rātou mara mātauranga, ka whakawhāiti i ngā rerekētanga i waenganui i a rātou, ā, ka tautuhi i ngā rerekētanga e toe ana. Hei wāhanga o taua tukanga, ka whakaae pea ngā tohunga ki tētahi whānuitanga o ngā mahi hei whakamātautau me te aroturuki anō, me tētahi wātaka mō te whakahaere i aua whakamātautau me te aroturuki.

3.2 Ahakoa e wātea ana ngā tohunga ki te whakahē, me ahu mai taua whakahē i te whakamahi noa i ō rātou ake whakatau ngaio motuhake. Kaua ngā tohunga e awehia, e mahi rānei i runga i tētahi tohutohu, i tētahi tono rānei kia kaua e whakaaetia, kia karohia rānei.

3.3 I roto i te horopaki o tētahi huihuinga tahi a ngā tohunga, tera pea ka kitea whānuitia ngā meka e tika ana. Ko te whakaritenga o te tauākī tahi he mea hei āwhina i ngā tohunga ki te whakaaro anō me te whakahou i ō rātou whakaaro i ngā wā e tika ana i roto i tētahi taiao ngaio, kāore hoki e tautohetohe mēnā ka wātea mai he taunakitanga hou me ngā rauemi e tika ana.

3.4 Me whai i roto i tētahi tauākī tahi:

(a) tautuhia ngā wāhanga e whakaaetia ana, e whakahēngia ana hoki, me ngā take mō tētahi whakahē;

(b) tāpirihia ētahi atu taunakitanga; me

(c) me hainatia e ngā tohunga katoa i whai wāhi ki te hui tahi a ngā tohunga i mua i te tukunga ki te Taraipiunara Whakatau Take me ngā Rōpū.

4.0 Ngā taunakitanga tohunga e whai tahi ana

4.1 Me tumanako ka whakarongohia ngā taunakitanga tohunga katoa i te wā kotahi, ki te kore he tohunga kotahi e whakatūria, ki te kore rānei e whakahaua e te Taraipiunara Whakatau kia tukuna ngā taunakitanga tohunga i tētahi atu huarahi. Mā te tukanga ka taea e ngā tohunga te whakapuaki i ō rātou whakaaro mō tētahi kaupapa motuhake i roto i ā rātou ake kupu, me te whakautu i ngā pātai mai i te Taraipiunara Whakatau, ngā Māngai o ngā Rōpū, me ō rātou hoa mahi ngaio.

4.2 I raro i te whakatau a te Taraipiunara Whakatau Take, ko te whakarongo ki ngā taunakitanga ōrite ka whakahaerehia i runga i te kaupapa e whai ake nei:

(a) ka oatitia ngā tohunga i te wā kotahi;

(b) ko te tauākī tahi te pūtake o ngā taunakitanga e whai ake nei;

(c) mā te Taraipiunara Whakatau Take e tautuhi, mā te āwhina a ngā Māngai o ngā Rōpū, me te aroaro hoki o ngā tohunga, ngā kaupapa e tika ana kia matapakihia hei whakatau i ngā take kāore anō kia whakatauhia;

(d) ka tono te Taraipiunara Whakatau Take ki ia tohunga kia whakarāpopoto poto i te tūnga o te tohunga mō te take tuatahi;

(e) ka whai ake te kōrero whānui mō te take, ā, i taua wā ka taea e ngā tohunga te pātai tetahi ki tetahi, me te matapaki i ngā take;

(f) ka taea e te Taraipiunara Whakatau Take te pātai ki tētahi o ngā tohunga, ā, ka tonoa ngā Māngai o ngā Rōpū ki te pātai i ā rātou ake pātai, i tētahi atu kaiwhakaatu rānei; ā

(g) ka matapakihia ia kaupapa, ia take rānei i ia wā.

ĀPIRITANGA 5: TE TIKANGA WHAKAHAERE A TE BDT MŌ NGĀ KAIWHAKAATU TOHUNGA

1.0 Te Whakamahinga o te Ture

1.1 Ka pā tēnei Tikanga Whakahaere ki tētahi kaiwhakaatu tohunga kua tohua, kua whakatūria rānei hei tuku taunakitanga whakaaro, hei whakarato rānei i tētahi pūrongo tohunga hei whakamahi hei taunakitanga i roto i te Whakataunga i raro i ēnei Ture.

2.0 Te kawenga whānui ki te Taraipiunara Whakatau Take

2.1 He kawenga matua tā te kaiwhakaatu tohunga ki te āwhina i te Taraipiunara Whakatau Take me te kore whakaaro tika mō ngā take e pā ana ki te mara o te tohungatanga.

2.2 Ehara te kaiwhakaatu tohunga i te kaitautoko mō te pupuri a te Rōpū i te kaiwhakaatu.

2.3 Me mātua whakarongo te kaiwhakaatu tohunga ki ngā tohutohu, ki ngā whakahau rānei a te Taraipiunara Whakatau Take.

3.0 Ngā taunakitanga a te kaiwhakaatu tohunga

3.1 I roto i tētahi pūrongo, i tētahi kōrero taunakitanga rānei, me:

(a) whakaae kua pānuihia e te kaiwhakaatu tohunga tēnei Ture Whakahaere, ā, e whakaae ana kia herea ia e tēnei Ture Whakahaere;

(b) whakahuatia ngā tohu mātauranga o te kaiwhakaatu tohunga me te tohungatanga me ngā wheako o te kaiwhakaatu tohunga e pā ana ki ngā take e pā ana ki te pūrongo;

(c) te kī i ngā take e arohia ana e ngā taunakitanga a te kaiwhakaatu tohunga;

(d) kīia kei roto i te mara o te tohungatanga o te kaiwhakaatu tohunga ngā taunakitanga, ā, mēnā e tika ana, ko ngā take kāore i roto i te mara o te tohungatanga o te kaiwhakaatu tohunga;

(e) te whakahua i ngā tohutohu katoa e whakamārama ana i te whānuitanga o te pūrongo, o ngā taunakitanga rānei, arā, te mea taketake me te mea tāpiri, ā, ahakoa he mea tuhituhi, he mea kōrero rānei;

(f) te kī i ngā meka me ngā whakapae e ahu mai ana ngā whakaaro o te kaiwhakaatu tohunga;

(g) whakahuatia te whakaaro o te kaiwhakaatu tohunga mō ngā take i tukuna ki a ia i runga i ngā pararāfu (a) ki te (f) i runga ake nei, me ngā take mō ngā whakaaro i tukuna e te kaiwhakaatu tohunga;

(h) whakamārama i ngā tuhinga, i ētahi atu rauemi rānei i whakamahia, i whakawhirinakihia rānei hei tautoko i ngā whakaaro i whakapuakina e te kaiwhakaatu tohunga; ā,

(i) whakaahua i ngā whakamātautau, ngā tirotirohanga rānei i whakawhirinakihia e te kaiwhakaatu tohunga, me te homai i ngā taipitopito me ngā tohu o te tangata nāna i whakahaere.

 

3.2 Mena ka whakapono te kaiwhakaatu tohunga kāore pea āna taunakitanga, tētahi wāhanga rānei o taua taunakitanga i oti, i hē rānei, me te kore he tohu, me kī taua tohu i roto i āna taunakitanga.

3.3 Mena ka whakaaro te kaiwhakaatu tohunga kāore tana whakaaro i te whakatau kua oti nā te mea kāore i te rawaka ngā rangahau, ngā raraunga rānei, me tētahi atu take rānei, me kī tēnei i roto i āna taunakitanga.

3.4 Mena ka huri te whakaaro o te kaiwhakaatu tohunga mō tētahi take nui i muri i te tukunga o te pūrongo a te tohunga ki te Rōpū e whakauru ana i a ia (ki te Māngai rānei o taua Rōpū), me whakamōhio tonu te kaiwhakaatu tohunga i te huringa whakaaro ki te Rōpū e pupuri ana i te tohunga (ki te Māngai rānei o taua Rōpū) me te tuku pūrongo tāpiri. Me whakamārama te pūrongo i te take, ngā take rānei i huri ai te whakaaro o te tohunga, ā, me whakauru hoki ētahi o ngā mōhiohio i roto i te pararāfu 3.1 i runga ake nei e tika ana.

4.0 Te kawenga ki te haere ki ngā hui tahi a ngā tohunga, me te whakawhitiwhiti kōrero

4.1 Me whai te kaiwhakaatu tohunga i ngā tohutohu a te Taraipiunara Whakatau Take kia:

(a) kōrero tahi me tētahi atu kaiwhakaatu tohunga mō ngā take e tohutohuhia ana e te Taraipiunara Whakatau Take kia kōrero ngā kaiwhakaatu tohunga i te ngaro atu o ngā Māngai o ngā Rōpū;

(b) kia whai whakaaro ki ngā take katoa e pā ana ki te tohungatanga o ngā kaiwhakaatu tohunga, kia whakawhāitihia ngā rerekētanga i waenganui i a rātou, me te tautuhi i ngā rerekētanga e toe ana; ā,

(c) te whakarite me te haina i tētahi tauākī tahi e whakaatu ana i ngā take e whakaaetia ana e ngā kaiwhakaatu tohunga me ngā take kāore e whakaaetia ana e rātou, me ngā take mō tā rātou whakahē.

 

4.2 Me whakamahi te kaiwhakaatu tohunga i tana whakatau motuhake, ngaio hoki e pā ana ki te kōrero tahi me tētahi atu kaiwhakaatu tohunga me te whakarite i tētahi tauākī tahi, ā, kaua e mahi i runga i ngā tohutohu, i ngā tohutohu rānei a tētahi atu tangata hei pupuri, hei karo rānei i tētahi whakaaetanga.

ĀPIRITANGA 6: TE WHAKATAUNGA KI TE MAHI HEI HĒKERETARI WHAKATAU WHAKATAU

TE WHAKAAETANGA KI TE MAHI HEI HĒKERETARI WHAKATAUTAU ME TE TAUPAPA MŌ TE WĀTEA, TE MANAAKITANGA, ME TE WHAKAWHĀITITANGA KORE

Tau Take: Kua whakaarohia e te Taraipiunara Whakatau Take kia whakatūria ahau hei Hēkeretari Whakatau Take mō tēnei take.

E whakaū ana ahau:

(a) Kua whakamōhiotia mai ahau e te Taraipiunara Whakatau mō ngā ingoa o ngā Rōpū me ō rātou Māngai, ā, kua mōhio ahau ki ngā Ture Whakatau Tautohe BDT me ēnei Ture Whakaaetanga;

(b) Kua rite ahau, e hiahia ana, ā, e āhei ana hoki ki te whakapau i te wā, te uaua, me te kaha ki te mahi hei Hēkeretari Whakatau Take mō tēnei take;

(c) He tangata whakaarokore ahau, ā, he tangata motuhake ahau i ngā Rōpū o te Whakataunga. Ki taku mōhio, kāore he āhuatanga, o mua, o nāianei rānei, e ara ake ai he feaa tika mō taku whakaarokore, tōku mana motuhake rānei i mua i ngā kanohi o tētahi o ngā Rōpū;

(d) Ka whakaae ahau ki te kawe tonu i tētahi kawenga ki te whakaatu tonu ki te Taraipiunara Whakatau i ngā āhuatanga katoa e puta ake ana i te heke mai, e ara ake ai he feaa tika mō tōku kore whakaaro motuhake, tōku tū motuhake rānei i mua i ngā kanohi o tētahi o ngā Rōpū, ā, ka haere tonu taua kawenga kia oti rā anō te Whakatau;

(e) Ka whakaae ahau ki te mahi i runga anō i ngā Ture Whakatau Tautohenga BDT me ngā tikanga me ngā herenga anō kua whakatakotoria i roto i tēnei Whakaaetanga; ā

(f) kei te hou tonu taku tuhinga oranga e piri ana ki tēnei Whakaaetanga, ā, he pono, he tika hoki ngā kōrero me ngā take katoa i whakaaturia i roto.

NGĀ TŪMAHI

Me mahi e te Hēkeretari Whakatau Tautohe ngā mahi ka tukuna e te Taraipiunara Whakatau Tautohe, e te Kaiwhakatau Matua rānei, tae atu ki ēnei, engari kāore e herea ki:

(a) te whakarite me te pupuri i ngā kōnae me ngā tuhinga a te Taraipiunara Whakatau Take;

(b) te haere ki ngā whakawa me ngā hui, te tuhi i ngā tuhipoka, i ngā meneti rānei, me te tuhi i ngā taunakitanga me ngā whakaaturanga;

(c) te āwhina i te Taraipiunara Whakatau Take i roto i te whakarite me te whakawhitiwhiti kōrero mō āna whakataunga ki ngā Rōpū mō ngā take o te tukanga me te kaupapa, tae atu ki te whakarite i ngā tauira tuatahi o ngā meneti, ngā whakatau tukanga, me ngā wāhanga kore-kaupapa o ngā Whakataunga, me te whakatikatika i ngā whakatau tukanga, ngā Whakataunga rānei ka tukuna e te Taraipiunara Whakatau Take;

(d) te āwhina i te Taraipiunara Whakatau Take i roto i te arotake i ngā taunakitanga me ngā take e tautohetia ana, tae atu ki te arotake i ngā tuku me ngā taunakitanga, te whakarite i ngā whakarāpopototanga me/ngā tuhinga whakamaumahara rānei, te tirotiro i ngā mana whakahaere i whakahuatia e ngā Rōpū, me te rangahau i ngā take meka, ngā take ture rānei kua tuhia; ā,

(e) te whakarato tautoko atu ki te Taraipiunara Whakatau Take, ki ōna mema rānei i ngā wā katoa, tae atu ki ngā wā whakarongo me ngā wānanga e tae atu ai te Hēkeretari Whakatau Take.

Me mahi tonu te Hēkeretari Whakatau Take i raro i te arataki, te tohutohu, te mana whakahaere, me te tirotiro a te Taraipiunara Whakatau Take i ngā wā katoa.

Kaua te Hēkeretari Whakatau Take e neke atu i te whānuitanga o ngā mahi kua tohaina ki a ia.

Kaua rawa te Hekeretari Whakatau Take e whakahaere i tētahi mahi whakatau, e uru atu ki tētahi matapakinga mō ngā take, e ngana rānei ki te awe i te whakatau a te Taraipiunara Whakatau Take i tētahi huarahi.

TE WHAKATŪTANGA ME TE TANGOHANGA O TE HĒKERETARI WHAKATAUTANGA

Ka āhei te Taraipiunara Whakatau Tautohe, i muri i te kōrero tahi me ngā Rōpū, ki te whakatū, ki te tango rānei i tētahi Hēkeretari Whakatau Tautohe i tētahi wāhanga o te Whakatau Tautohe, e ai ki ngā Ture 19.13-19.14.

Ka āhei te rōpū ki te wero i te whakatūnga tonu o te Hēkeretari Whakatau mō ngā take anake ka mōhiotia e ia i muri i te whakatūnga. Ko te tikanga wero i te kaiwhakatau kua whakatakotoria i roto i ngā Ture 7.2-7.7 me whai pānga mutatis mutandis hei whakaata i te horopaki rerekē.

Mena he take e hiahiatia ana kia whakatūria he Hēkeretari whakakapi mō te Taraipiunara Whakatau Take, ka whai mana te tikanga i roto i te Ture 19.14.

UTU

Hei mātāpono whānui, mā te whakamahi i tētahi Hēkeretari Whakatau Take e whakaiti i ngā utu katoa o te Whakatau Take, kaua e tāpiri atu ki tēnā.

Ka utua te Hēkeretari Whakatau Take e te Taraipiunara Whakatau Take mō te wā i mahi ai ia i ngā mahi a te Whakatau Take i te reiti o NZ$……….. ia hāora (tae atu ki te GST, te taake uara tāpiri, tetahi atu taake rite rānei, mēnā he).

Me utu te Hēkeretari Whakatau Take e ngā Rōpū mō ngā utu me ngā whakapaunga tuturu me te whaitake i puta mai i runga i te whakarato i ngā mahi a te Hēkeretari Whakatau Take i te whiwhinga me te manatoko a te Taraipiunara Whakatau Take i ngā nama me ngā rīhiti tautoko.

Ko ngā Rōpū te kawenga takitahi mō ngā utu me ngā whakapaunga a te Hēkeretari Whakatau Take.

Me tuku e te Hēkeretari Whakataunga ngā nama ki te Taraipiunara Whakataunga i ia rua marama.

Ka taea e te Taraipiunara Whakatau te tohutohu i te Kai-rehita kia whakamahia ngā moni tāpui me ngā moni putunga i utua e ngā Rōpū hei pūnga mō ngā Utu me ngā Whakapaunga a te Taraipiunara Whakatau mō ngā utunga ki te Hēkeretari Whakatau, ā, ka tukuna he tauākī kaute hou ki ngā Rōpū.

Mā te Taraipiunara Whakatau Take e whakatau ngā tautohe, ngā rerekētanga rānei e pā ana ki ngā utu, ki ngā whakapaunga rānei a te Hēkeretari Whakatau Take e whakatau i runga i tana ake whakaaro. Mēnā ka tangohia tētahi Hēkeretari Whakatau Take, mā te Taraipiunara Whakatau Take e whakatau te nui o ngā Utu me ngā Whakapaunga (mēnā he utu) e whakaarohia ana e ia he tika kia utua ki te Hēkeretari Whakatau Take kua tangohia i roto i ngā āhuatanga.

TE WHAKAMĀTAURANGA

Kua pānuihia e au, ā, kua mārama hoki ahau kei raro ahau i ngā Ture 38.2-38.7 o ngā Ture Whakatau Take BDT.

E mārama ana ahau, nā te mea kei te whai wāhi atu ahau, kei te mōhio rānei ahau ki te Whakataunga a BDT, e herea ana ahau e ēnei Ture.

E mārama ana ahau kāore au e whakaae kia whakaaturia ngā mōhiohio katoa i riro mai i te wā o te Whakataunga, tae atu ki te meka o te Whakataunga, engari i raro i ngā Ture 38.4-38.7.

E mārama ana ahau he kawenga huna tāku ki ngā Rōpū katoa, ki te BDT, ki te Taraipiunara Whakatau Take, me ērā atu rōpū kāore i te whai wāhi ki te Whakatau Take, ā, ki te kore e tutuki i ahau tēnei kawenga, ka pāngia pea ahau e ngā hua ture.

E mārama ana ahau mēnā kei te hiahia ahau ki te whakapuaki i tētahi Mōhiohio Matatapu, me whakamōhio atu ahau ki ngā tāngata katoa kua whakarārangihia i roto i te Ture 38.5.

TE WHAKAKORE I TE HAPAI

Kāore he herenga ture mō te Hēkeretari Whakatau Take ki te tuku kōrero ki tētahi tangata mō tētahi take e pā ana ki te Whakatau Take, ā, kāore hoki tētahi Rōpū e tono ki te karanga i te Hēkeretari Whakatau Take ki te tuku taunakitanga i roto i ngā whakahaerenga ture e puta mai ana i te Whakatau Take, e pā ana rānei ki te Whakatau Take.

Me tuku e ngā Rōpū ki te Hēkeretari Whakatau Take te ārai mate ōrite ki tērā i tukuna ki te Taraipiunara Whakatau Take i raro i ngā Ture 39.1-39.5.

I tuhia i tēnei rā o (marama) (tau)

Waitohu : ________________

Ingoa:________________

Ka taea te tārua me te whakamahi i ngā rauemi Mana Pupuri e tiakina ana e tēnei pānui mana pupuri e ngā rōpū, e ngā rōpū rānei e whai whakaaro ana, ki te Whakataunga e whakahaerehia ana e BDT, me te kore whakaaetanga whaimana, me te kore utu rānei, engari me tārua tika te rauemi mā te whakamahi i te putanga hou rawa atu, kia kore ai te rauemi e whakamahia i roto i te huarahi e tinihanga ana, e māmingatia ana hoki, ā, kia mōhiotia te pūtake me te mana pupuri o te rauemi. Ki te kore, kāore e taea te tārua, te tārua, te whakamahi, te urutau, te tohatoha, te whakaputa anō, te tango, te whakarerekē, te whakaatu, te tuku, te penapena ki roto i tētahi pūnaha whakahoki, te tā, te tuku rānei i roto i tētahi āhua, i tētahi huarahi rānei, tae atu ki te hiko, te mīhini, te tārua whakaahua, te hoko rānei, te hokohoko, te whakamahi rānei hei hanga mahi whakaputa, me te kore whakaaetanga ā-tuhi a BDT. © Building Disputes Tribunal 2018