Papamuri – te hoki ki tētahi tirohanga pōuri
Ko ngā kaiwhakautu, ko rātou ngā kaitiaki o tētahi whare e tata ana ki te hangaia, i uru ki tētahi kirimana me VDAC i te Paenga-whāwhā 2018. Nā te kirimana i tuku ki a VDAC te kawenga ki te whakahaere i ngā mahi hanga i tētahi karāti.
Nā VDAC i whakahaere te mahi i te wā i tāwāhi ngā kaitiaki. I taua wā, e waru ngā kereme utu a VDAC mō te mahi. [2] Kāore i utua e ngā kaitiaki e toru o ēnei. Nō reira, i whakamutua e VDAC ngā mahi, e rima marama i muri i te mahi.
I te hokinga mai ki Aotearoa, i ohorere ngā kaitiaki i te kitenga i te āhua o te tuanui o te karāti. I whakaū tetahi kaitohutohu motuhake he maha ngā āhuatanga o te tuanui kāore i te pai te mahi. [3] Heoi, i āwangawanga tonu a VDAC mō te kore utu. I whakakorehia e rātou te kirimana i te marama o Noema o taua tau.
Ngā whakaritenga – i ngoikore te mahi, i kore rānei i oti?
Te Kōti Takiwā
I tīmata a VDAC i ngā mahi i roto i te Kōti ā-Rohe ki ngā kaitiaki mō ngā kereme kāore anō kia utua. I tukuna e ngā kaitiaki he kereme whakahoki mō te utu nui me te mahi whakatikatika. I whakatau te Kōti ā-Rohe i tautoko i a VDAC. Ki te tirohanga a te Kōti ā-Rohe, ko te korenga o ngā kaitiaki ki te utu i ngā kereme he takahi i te kirimana. Mō te āhua o te tuanui, i whakaatahia te meka kāore anō kia oti i a VDAC ngā mahi. Kāore i kīia he mahi ngoikore. I whakatau te Kōti ā-Rohe kua oti i a VDAC te mahi me i utua ngā kaitiaki.
Te Kōti Matua
Kāore te Kōti Matua i whakaae. I raro i te herenga kirimana a VDAC ki te mahi i te mahi me te āta whakaaro me te pūkenga. Kāore tēnei i rerekē nā te mea i whakakorehia te kirimana. I raro i te Ture Kirimana me te Ture Tauhokohoko 2017, [4] ka ora tonu ngā herenga kirimana i te whakakorenga. I whakanuia anō hoki e te Kōti Matua tētahi āhuatanga nui o te papamuri: i te putanga mai o te tautohe, i kī a VDAC kāore e hiahiatia kia mahi i ngā mahi whakatika. Ka whai tikanga tēnei i te wā e whakaarohia ana e te Kōti Pīra te whakaaetanga ki te pīra.
Kua whakakahoretia te whakaaetanga piira – te ariā mō te kore tutuki i ngā whakaritenga mō te wā poto?
I tono a VDAC kia whakaaetia kia piira ki te Kōti Pīra. I tautohetia e rātou mēnā ka waiho te take kia whakatauhia, ka pā he pānga ki te umanga hanga. Ahakoa i mahia kinotia ngā mahi, kāore rānei i oti, i waiho tuwhera tonu tētahi wāhanga matua o te ture hanga – he ariā e kiia nei ko te "koretake rangitahi".
E kī ana tēnei ariā, ka puta te takahi i tētahi kirimana hanga i te wā e oti ai. Kia tae rā anō ki taua wā, ka taea e te kaihanga te whakatika i tētahi mahi kāore e tutuki ana i te ture mō tētahi wā poto. [5] Kāore i te mārama te nui o te ture e whai mana ana. Ahakoa te whakamahi a ngā kōti i te ariā i Aotearoa, kua whakakahoretia e te nuinga o ngā ture take i Ingarangi. [6]
I whakaae te Kōti he pātai ture nui te noho o te kaupapa. Heoi, kāore i kitea me pēhea te whakamahi ki ngā āhuatanga o nāianei. Kāore a VDAC e hoki mai ki te whakaoti i te tuanui. Kua whakakorehia e ia te kirimana, ā, e titiro ana ki te neke atu. I whakanuia e te Kōti te hiranga o tēnei āhuatanga ki te whakamahinga o te kaupapa. Kāore e taea te whakamahi i te kaupapa kore-taurite rangitahi mēnā kua whakamārama te kaihanga kāore ia e hiahia ki te whakatika i te mahi iti iho i te paerewa.
Hei whakamutunga, i kī te Kōti kāore e tika ana kia whakawākia anō te take. I tīmata te mahi i te tau 2018. Mā te whakawā anō ka whakaroa noa i te whakataunga o te take. He iti noa iho ngā kino i te pūtake o te tautohe, ā, kāore e tika kia roa ake te wā whakawā.
Ngā Tohutoro
[1] Van den Anker Construction Limited v Wilson McKay Trustee Company Limited [2024] NZCA 654 .
[2] I whakakorehia te kirimana i raro i te ture Construction Contracts Act 2002 nā te mea ehara ngā kereme i te "utu ahu whakamua".
[3] Mō te rārangi katoa o ngā hapa, tirohia te Wilson McKay Trustee Company Limited v Van Den Anker Construction Limited [2023] NZHC 3475 i [27].
[5] E whakahua ana i te Oxborough v North Harbour Builders Ltd [2002] 1 NZLR 145 (CA); me Yu v T & P Developments Ltd [2003] 1 NZLR 363 (CA).
[6] Lintest Builders Ltd v Roberts (1980) 13 BLR 38; Guiness plc v CMD Property Developments Ltd (1995) 76 BLR 40; me William Tompkinson & Sons Ltd v Te Kaunihera Parohia o St Michael (1990) 6 Const LJ 319.